1933 Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 41

35 Want men moet toch eerlijkheidshalve toestemmen, dat in de organische levenssfeer veel is, waarvan de doelmatigheid ons geenszins toespreekt. Indien hier alles doelmatigheid is, dan is het toch zeker geen menschelijke, toch niet die, welke ons menschelijk verstand eigen is '). De meest markante voorbeelden hiervan vindt men wel in de voortplanting van dier en plant. De inderdaad verbijsterende overvloed, die de natuur hier dikwijls ten toon spreidt in de onnoemelijke veelheid der zaden, maakt op den onbevangen beschouwer dikwijls meer den indruk van doellooze verkwisting, dan van een economische doelmatigheid. De mensch zou zich hier door overleg met minder materiaal grooter trefkans verzekeren. Wanneer een mensch om een haas te schieten millioenen geweerloopen op een groote heide naar allerlei richtingen afvuurde, zou niemand zooiets doelmatig noemen, zegt Lange ^), en toch herinnert de wijze van menige bevruchting er aan. De vernietiging der kiemen, het mislukken van de pas begonnen ontwikkeling, is, bij numerieke beschouwing, de regel, en de natuurlijke ontwikkeling een speciaal geval onder duizenden (Lange). Afziende van allerlei dysteleologiën, kan men een dergelijke werkingswijze der natuur naar menscheliik verstand toch niet karakteriseeren met doelmatigheid, een begrip, waarin toch zuinigheid en trefzeker nut ligt besloten. Volkomen terecht zegt Raoul France : ..Die Parsimoklise ist ein ausschlaggebendes Merkmal des Zweckmaszigen" '). Zoo begrijpt men, dat von Bar inplaats van doelmatigheid dikwerf van Zielstrebigkeit sprak (een begrip, dat natuurlijk ook teleologisch is) en dat Bavinck dan liever het organische leven kenschetste naar zijn rijkdom, want allerwege viert de natuur met overdadig kwistig gebaar de weelde des levens. Zoo kon de doelmatigheid het wezen van het leven niet zijn, en tastend zocht men verder zijn weg. Waar het klaar begrip blijkbaar nog ontbrak, daar bediende men zich gaarne van vergelijking en beeldspraak.

1) Dit is de anthropomorphe, niet te verwarren met de anthropocentrische doelmatigheid. 2) Lange. Materialismus bi. 142 (uitgave Deutsche Bibliothek). 3) Raoul hl. France. Bios. Die Gesetze der Welt.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen