1933 Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 43

37 Bij beide kan immers het deel eerst tot bestemming komen als het ingepast en ingeschakeld is in het grootere geheel. Het organisme zou dus principieel als mechanisme zijn te begrijpen, aangezien dezelfde wetten de verhouding van deel en geheel onveranderlijk bepalen. Waar aldus de mechanistische natuurbeschouwing van oordeel was, dat de levende organismen als machineriën volkomen waren te verstaan zonder te hulp name van eenig ander verklaringsprincipe, daar waren de vitalistische theoriën van de onjuistheid dezer bewering van den aanvang af overtuigd. Bij het accentueeren van het onderscheid zag men zelfs soms de verwantschap tusschen de begrippen organisme en mechanisme over het hoofd. Terwijl boven reeds het teleologisch karakter van het begrip mechanisme werd bloot gelegd, kan nu daaraan toegevoegd, dat de machine tot op zekere hoogte als een primitief organisme zou mogen worden aangeduid, al is de toelichting van het begrip organisme door dat der machine aan zeer ernstige bezwaren onderhevig. Immers er blijven punten van principieel verschil aan te wijzen. Als zoodanig zouden in de eerste plaats te beschouwen zijn de assimilatieprocessen van het zichzelf voedend en onderhoudend organisme. Het raadselachtige van deze voortdurende werkzaamheid van het celprotoplasma acht Burgar ^) geen bewijs tegen zijn mechanistischen aard. Deze onbegrijpelijkheid is voor hem slechts een voorloopige onbegrepenheid. Dit moge waar zijn voor de intieme werkingswijze dier processen, die misschien eens physisch-chemisch restloos zullen zijn verklaard, de autonome assimilatie van het levend organisme is voor veler besef toch iets, dat niet zonder meer met de „assimilatie" van de machinerie is te vergelijken. Von Uexküll ^) gaat in zijn behandeling van het protoplasma-probleem nader op de vergelijking machine-organisme in. Bij het organisme onderscheid hij machineele eigenschappen, dat zijn zulke, die in het bouwplan, d.i. de schets die men van het samenwerken der deelen in het geheel kan ontwerpen, zijn begrepen. Daarnaast echter kent hij in het organisme nog bovenmachineele eigenschappen. De belangrijkste daarvan raakt zijn ontstaan. Immers de machine wordt vervaardigd, het organisme 1) Burger. Het teleologisch denken in de geneeskunde. Rede. 2) Von Uexküll. Umwelt und Innenwelt der Tiere, Hoofdstuk I,

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen