1933 Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 46

40 ons volkomen onbegrijpelijk zou blijven zonder de kennis der termietenhoopen. Men denke aan de plantengallen ^). Maar bovenal wekt de chemische studie van de transformatie's der georganiseerde materie den indruk eener finaliteit, die ver uitgrijpt boven het leven der enkele dieren en planten. Men stelle zich slechts voor den ingewikkelden kringloop, die de elementen koolstof en stikstof ondergaan, en waarin nu plant en dan dier dienen tot voedsel of opbouw, ongeveer zooals Friedel die ons schildert ^). Bij ieder voorbeeld blijkt ten duidelijkste de onmogelijkheid voor de biologie om zonder finaal begrip, zonder teleologie uit te komen. Niet lang behoeft men daarom te aarzelen bij de vraag, of de teleologie alleen tot de methode beperkt blijft. Haar waarde als heuristische methode is algemeen erkend. Zeker, ook aan haar kleven bezwaren. Het voornaamste bezwaar is wel, dat een finale beschouwing van het geheel afleidt van het fijnere onderzoek der deelen, dat ze de causaliteitsbehoefte verlamt. Een tweede bezwaar is, dat een misverstaan van de functie van een orgaan, een verkeerde opvatting van het geheel, het begrip der vaststaande feiten natuurlijk volkomen vertroebelt. Deze bezwaren wegen echter in geenen deele op tegen de onnoemelijk groote voordeelen, die de teleologische methode biedt bij de beschouwing der organische natuur. Bovenstaande beschouwingen hebben aannemelijk trachten te maken, dat de teleologie, op de basis van een kritisch-reahstisch kentheoretische opvatting, op natuurwetenschappelijk standpunt, meer biedt dan een heuristische methode, dat ze naast een regulatief, ook een constitutief beginsel is van de eerste orde, dat als zeer wezenlijk kenmerk de geheele natuurbeschouwing doordringt. Nu blijft er tegen elke teleologische natuurbeschouwing altijd één argument aan te voeren, hetwelk hier misschien het beste kan worden genoemd. Dat is het argument der dys- en ateleologiën. Men kan zeggen, en heeft natuurlijk ook gezegd, dat het een slechte noot voor Haeckel was, dat het hem, die van geen teleologie wilde weten, overkomen is het begrip dysteleologie in te voeren, dat immers toch noodzakelijk dat der teleologie onderstelt. Dit is ontegenzeggelijk waar, maar heft de moeilijkheden niet op. 1) Erich Becher. Die fremddlenliche Zweckmassissigkeit der Pflanzengallen. Leipzig 1917 2) In Bergson e. a. Le Materialisme actuel.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen