1935 Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 56

.34 J O uit zich allerlei analytische oordeclen laten halen, maar tiet begrip van een oorzaak hgt geheel buiten dat begrip, en wijst iets geheel verschillends aan; is in het begrip, ,,dat er iets geschiedt", m geenen deele begrepen H o e kom ik er dan toe, om van datgene, dat überhaupt gebeurt, iets te zeggen w a t er absoluut van verschilt, het begrip der oorzaak ofschoon het daarin niet begrepen is, toch als noodwendig daarbij hoorend, aan te wijzen' W a t is hier die onbek e n d e X , w a a r o p het verstand steunt-' E r v a r i n g kan het niet zijn, wijl de n a a r voren gebrachte these ,,alles w a t geschiedt, een oorzaak heeft", niet alleen een absolute algemeenheid, maar ook een absolute noodwendigheid m zich sluit en dus boven de ervaring uitgaat. ,,Es liegt also hier ein gewisses Geheimnis verborgen Kant doet m zijn ,Kritik der remen V e r n u n f t " een poging tot ontsluiering van dit geheim Synthetische oocdeelen, die met stammen uit de ervaring stammen uit den geest W a n n e e r , zooals wij moeten aannemen, onze ervaring een product is van de inwerking der dingen on onzen geest, dan ligt het m den aard der zaak dat haar inhoud w o r d t bepaald door de eigenschappen van de dingen en die van den geest gezamenlijk Of, nog w a t nauwkeuriger, haar algemeen karakter zal van de eigenschappen van den geest, h a a r concrete bepaaldheid m ieder bijzonder geval van die der dingen afhankelijk zijn N o e m e n wij nu, n a a r een voor de h a n d liggende analogie met vorm en inhoud der m een vat besloten vloeistof, het eerste den vorm, het tweede den inhoud der ervaring, d a n moet blijkbaar de aanwezigheid van vormbepalende factoren m den geest, aan die der ervaringsgegevens voorafgaan, hoewel de eerste (de vorm) met d a n n a a r aanleiding van de tweede (de inhoud) tot bewustzijn komt T o t eén der formeele elementen van den geest behoort, volgens Kant, het synthetische oordeel omtrent den causalen samenhang van al het gebeurende D e causale relatie is voor hem een categorie, n a a r welke de m ruimte en tijd geschouwde phenomena kunnen w o r d e n gerangschikt Hoewel de causale relatie niet aan de verschijnselen zelf ontleend w o r d t (immers, wij nemen slechts de dingen w a a r na elkander en niet door e l k a n d e r ) , zoo w o r d t deze relatie door Kant toch ook niet teruggevoerd op de logische structaur van het denken, maar als een der vele verstandscategorieen, ingelijfd m den geestelijken inventaris onzer a-prioristische oordeelen H e t IS buiten twijfel, dat het causaliteitsoordeel betrekking heeft op e r v a n n g s d a t a en dat het hiermede geplaatst w o r d t m de rij der inductieve oordeelen H e t bijzondere van het causahteitsoordeel is, dat het m tegenstelling met de overige inductieve oordeelen algemeene geldigheid en dwingende noodwendigheid heeft Al zijn w e er van overtuigd nooit alle verschijnselen te zullen waarnemen, toch

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen