1935 Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 55

_33 '<^ de synthetische oordeelen d a a r e n t e g e n w o r d t aan het begrip van het subject een predicaat toegevoegd dat m het subject in het geheel niet begrepen was, en door geen enkele analyse er zou kunnen w o r d e n uitgehaald Z e g ik bijvoorbeeld, a//e hchamen zijn uitgebreid (vooropgesteld dat ,,lichaam-zijn" het ,,uitgebreid-zijn" met zich mede brengt), zoo is dit een analytisch oordeel w a n t ik behoef niet buiten het begrip dat ik met het woord hchaam verbind te treden om de uitgebreidheid d a a r m e d e verbonden te vinden, ik behoef slechts dit begrip uiteen te leggen, d w z mij de menigvuldigheid, die ik elk oogenbhk m dit begrip denk, bewust te maken, om ook dit predicaat daarin aan te treffen H e t is derhalve een analytisch oordeel W a n n e e r ik d a a r e n t e g e n zeg, alle lichamen zijn zwaar, zoo is dit predicaat iets heel anders, als dat w a t ik m het bloote begrip van een lichaam als zoodanig denk D e toevoeging van zulk een predicaat levert derhalve een synthetisch oordeel N u is het duidelijk dat door analytische oordeelen onze kennis absoluut niet vermeerderd wordt, doch dat het begrip dat ik reeds heb slechts uiteen w o r d t gelegd en aan mijzelf begrijpelijker w o r d t gemaakt, dat ik d a a r e n tegen bij synthetische oordeelen, behalve het begrip van het subject nog iets anders ( X ) moet hebben, w a a r o p het verstand steunt, om een predicaat dat niet m het begrip ligt, toch als daartoe behoorend, aan te wijzen BIJ empirische of ervaringsoordeelen levert deze synthese geen moeilijkheden, w a n t deze X is de vervollediging van de ervaring van het (oordeels-) subject Alle ervaringsoordeelen zijn synthetisch Wijl deze synthese een uitvloeisel is van de ervaring en zich hierop grondt derhalve na de ervaring komt, is het ervaringsoordeel een synthetisch oordeel a posteriori N a a s t de synthetische oordeelen a posteriori of ervaringsoordeelen, kennen w e een groep, waarbij m het predicaat iets over het subject gezegd wordt, dat met m dit subject vervat is, w a a r bij derhalve iets aan dit subject w o r d t toegevoegd het oordeel dus synthetisch is, maar waarbij het nieuwe niet gehaald w o r d t uit de ervaring doch boven de gegeven ervaring w o r d t uitgegaan Deze ooidcelen welke volgens Kant aan alle ervaring voorafgaan, ja zelfs er aan moeten voorafgaan, w o r d e n door hem synthetische oordeelen a p r i o n genoemd Bij de synthetische oordeelen a p r i o n ontbreken ons derhalve de behulpsels, die we aan de ervaring ontleenen, ten eenen male W a n n e e r ik buiten het begrip A treedt, zegt Kant, om te erkennen, dat een ander begrip B daarmee verbonden is, w a a r o p steun ik, w a a r d o o r w o r d t deze synthese mogelijk m het geval, dat de steun der ervaring mij o n t v a l t ' M e n neme slechts de uitdrukking „Alles w a t geschiedt, heeft zijn oorzaak In het begrip van iets, dat geschiedt, denk ik weliswaar een m den tijd begrepen zijnde, w a a r -

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen