1935 Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 52

30 ^ ^ 4 dentie, grooter dan eenige andere stelling met uitzondering van d e stelling , Cogito, E r g o S u m " M e r k w a a r d i g is d e wijze w a a r o p Descartes zijn causaliteitsbeginsel onder w o o r d e n b r e n g t Hij spreekt niet van de regelmatigheid der natuur of van de onveranderlijke opeenvolgingen der verschijnselen, maar telkens en telkens weer vinden w e bij hem de uitspraak ,,que Ie neant, ne saurait produire aucune chose" en ,.quil doit y avoit pour Ie moins autant de realite dans la cause efficiënte et totale, que dans son effet ' Blijkbaar is voor Descartes de betrekking tusschen oorzaak en werking niet een slechts tijdelijke betrekking, veeleer doen de a a n g e haalde uitspraken onmiddellijk d e n k e n aan de logische betrekking tusschen praemissen en conclusie, voor deze geldt immers d a t zij o n d e n k b a a r is zonder praemissen en dat zij niet meer, wel minder kan inhouden dan deze ( H e y m a n s ) H e t vermoeden dat voor Descartes de causale betrekking n a u w verwant is met de logische, w o r d t bevestigd door het gebruik, dat hij van de termen causa en ratio maakt V o o r Descartes bestaat er ten opzichte van deze woorden geen onderscheid Hij gebruikt ze door elkaar heen om er zoowel de causale, als de logische betrekking mee aan te duiden Blijkbaar is voor hem het oorzakelijk verband tevens een logisch verband E e n zelfde meenmg zijn blijkens hun werken Geulincx, Malebranche, Spinoza en ö a c o toegedaan Bij al deze schrijvers vinden we, hoe uiteenloopend hun philosophische systemen ook mogen zijn, steeds deze eene centrale ge~ dachte terug, waaraan zij de volkomenste zekerheid toeschrijven, n 1 dat er een logica der feiten bestaat Uit het vroegere ontwikkelt zich het latere, op een wijze, waarvan de noodzakelijkheid, bij genoegzame kennis der gegevens, door het bloote denken zou kunnen wor~ den begrepen, uit oordeelen betreffende de verschijnselen van een gegeven oogenblik, kunnen door logische analyse niet slechts andere oordeelen betreffende de verschijnselen van het zelfde oogenblik maar ook oordeelen betreffende verschijnselen van het volgende oogenblik w o r d e n afgeleid Die g r o n d g e d a c h t e te verklaren, of te rechtvaardigen hebben zij niet beproefd, zelfs, dat voor zulk een verklaring een rechtvaardiging noodig zou zijn, is niet m hen opgekomen E e r s t later, door David Hume, zal aan de vooronderstelde logica der feiten w o r d e n getornd Zelfs een critisch denker als Leibnitz g a a t aan dit probleem voorbij hetgeen duidelijk w o r d t uit een zijner vele uitspraken Rien ne se fait sans raison suffissante toutes les fois qu'on trouve quelque qualite dans un sujet on doit croire, que, si on entendait la nature de ce sujet et de cette qualite on concevrait comment cette qualite en peut résulter" Z o o a l s gezegd kwam eerst Hume tot het inzicht dat wij in onze causale oordeelen meer over de verschijnselen zeggen, dan wij m de verschijnselen hebben w a a r g e n o m e n , slechts het na-elkander w o r d t

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen