1938 Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 182

174 fundamenteele vraag ,,Leeft G o d slechts m de ziel der geloovigen of regeert Hij de wereld onafhankelijk daarvan of men in Hem gelooft of niet gelooft^" D e waarlijk religieuse mensch antwoordt op deze vraag ,,dasz Gott existiert, ehe es überhaupt Menschen auf der E r d e gab, dasz er von Ewigkeit her die ganze W e l t , Glaubige und Unglaubige m seiner allmachtigen H a n d halt und dasz er auf seiner aller menschlichen Fassungskraft unzuganghchen H o h e unveranderhch thronen bleibt, auch wenn die E r d e mit allem w a s auf ihr ist langst m T r u m m e r gegangen sem w i r d " Allen die dit geloof belijden, maar ook alleen deze, mogen zich tot de waarlijk religieus gezinden rekenen D e tweede vraag, die Planck bespreekt, is die n a a r de w a a r h e d e n die voor de natuurwetenschap als o n a a n t a s t b a a r gelden Bij de beantwoording van deze vraag richt hij zich allereerst, gelijk hij reeds herhaaldelijk in zijn voordrachten deed tegen de opvattingen van het positivisme, en betoogt daartegenover, dat ,,die physikalische W i s s e n s c h a f t die A n n a h m e emer realen, von uns unabhangigen W e l t fordert, die wir allerdmgs niemals direkt erkennen s o n d e m immer nur durch die Brille unserer Smnesempfmdungen und der durch sie vermittelten M e s s u n g e n wahrnehmen k o n n e n " In deze reeele wereld blijkt dan voorts een zeer bepaalde wetmatigheid te heerschen die — dit weer tegenover het positivisme — niet door den mensch aan de natuur w o r d t voorgeschreven, maar w a a r v a n de erkenning hem van buiten af w o r d t opgedrongen Deze wetmatigheid heeft een zoodanig karakter, dat zij bij lederen onbevangen w a a r n e m e r den indruk wekt, alsof de natuur doot een , vernunftigen zweckbewussten W i l l e n " w o r d t geregeeid Zij kan weliswaar eenerzuds w o r d e n gekarakteriseerd als ,,Causa efficiens", als oorzaak die uit het verleden m de toekomst werkt en de latere toestanden door vroegere beheerscht doet schijnen, maar anderzijds evenzeer als , Causa fmahs", die de toekomst maakt tot vooronderstelling en doeloorzaak van het verloop der gebeurtenissen Bepeikt men zich tot de zuivere physica, dan zijn beide beschrijvmgswijzen slechts verschillende en equivalente mathematische formuleeringen (differentiaalvergelijkingen en extremaal-prmcipes) voor éen en dezelfde relatie M a a r van algemeen s t a n d p u n t bezien dient erkend, dat de tweede beschouwingswijze een uitgesproken teleologisch karakter bezit en dat zij met de idee van een doelbewust handelen m overeenstemming is N a d a t zoo eenerzijds de eischen, welke de religie, anderzijds die, welke de natuurwetenschap aan onze wereldbeschouwing stelt, zijn geformuleerd, volgt de vraag of deze tweeërlei eischen met elkaar te vereenigen zijn Het antwoord valt, zooals na het voorafgaande te verwachten was, bevestigend uit Niets toch v e i h m d e r t ons, zelfs dwingt de d r a n g n a a r eenheid in onze wereldbeschouwing ons er

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen