1939 Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 167

,.Hoeveel sterren zijn er na uitvinding van den verrekijker ontdekt, die tevoren niet bestonden voor de philosophen? Men verweet de H. Schrift, dat zij hun aantal zoo groot noemde en zei: er zijn er slechts 1022 (n.1. in den catalogus van Ptolemaeus!)....... De krui­ den, die er op aarde zijn, zien wij wèl, maar vanaf de maan ziet men hen niet. Op die grasjes zijn weer haren en daarop weer....... enz. De verbindingen (mixtes) bestaan uit elementen en een element....... neen!” (fr. 266). Volgens de redeneering der peripatetici zijn er 4 elementen, die volstrekt onontleedbaar zijn. Maar Pascal erkent slechts ervaring: „Welk een aanmatiging” roept hij uit, „hoe weten wij wat in den schoot der natuur nog voor ons verborgen ligt?” (fr. 266). Maar al is het nu mogelijk, dat er meer is dan wij waargenomen hebben, daarom moeten wij nu evenmin over dat onbekende stellige uitspraken doen (fr. 260). Pascal neemt het standpunt in: zoolang ik niet kan aantoonen, dat iets er wèl is, neem ik aan. dat het er niet is. Natuurlijk is dit niet bevredigend; wij erkennen onze onmacht niet gaarne. Alle hoop voor de toekomst wordt hiermee echter niet afge­ sneden, want wiskunde, natuurkunde, medicijnen, worden met den tijd en de aan hen bestede moeite meer volmaakt (II, 131 —132) Maar hij verkiest géén verklaring boven een voorbarige. Al die materies voor magnetisme, licht, enz. zijn voor hem slechts een toe­ vlucht voor onze onwetendheid. De ervaring getuigt, dat er een ledig is. Maar, roept men uit, ik kan niet begrijpen, dat iets ledig zijn kan! Daar zit nu eigenlijk de wortel van de hypotheseziekte, zoowel bij de scholastici als bij de cartesianen. De R ed e wil er niet aan, dat zij de natuur niet geheel zou kunnen doorzien en tracht daarom vóór de tijd daartoe gekomen is, een systeem op te bouwen, dat niet op experimenteele, maar op rationeele argumenten rust. Dezelfde trotsche Rede wil er niet aan, dat er bepaalde gegevens zijn. die zij niet kan begrijpen en komt dan met dwaze definities als „licht is een beweging der lichtmaterie”. „De natuur van het licht is onbekend”, zegt Pascal, „men kan haar niet definieeren; de definities voldoen niet aan hen, die tastbare waarheden (die dus experimenteel verifieerbaar zijn) zoeken”. Hij spreekt over „het weinigje kennis, dat wij hebben van de natuur der dingen” (II, 93, 94). Men zei in Pascal’s tijd: de elementen (water, lucht) hebben geen gewicht in eigen milieu, daarbuiten wel. Maar dit is volgens hem weer de eigenaardige methode van den mensch om zijn onwetendheid te bedekken. „Omdat men niet begrijpen kon. waarom men het ge­ wicht van een element in eigen milieu niet voelt, heeft men gezegd, dat die stof dan geen gewicht had, zoodoende eigen ijdelheid bevre­ digend door de waarheid te vernietigen” (pour satisfaire leur vanité par la ruine de la vérité, III, 260). Inderdaad: het is interessanter

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen