1939 Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 165

ergernis hoe in de wetenschap van zijn dagen, hetzij peripatetisch, hetzij cartesiaansch, de Rede haar perken te buiten ging. Hij had zeker het plan in zijn ..Apologie van den Christelijken godsdienst een hartig woord aan de valsche aanspraken der z.g. wetenschap te wijden, getuige de losse notities „vanité des Sciences” (fr. 67) en ,.une lettre de la folie de la science humaine” (fr. 74). De philosophen -— en daaronder begrijpt Pascal naar de gewoonte van die dagen ook de physici •—<met hun systeemzucht, maken maar thesen en antithesen en gelijken daardoor op hen. ..die blinde vensters in een huis maken terwille van de symmetrie” (fr. 27). Alles meenen zij te kunnen verklaren, nooit zitten zij om een antwoord verlegen, maar wat weten zij met al hun prachtige stelsels eigenlijk van de ziel. of —als dat te hoog is -—van de stof? ..Qu’en ont-ils connu. ces grands dogmatistes qui n’ignorent rien?” (fr. 73). Als Pascal in zijn Traité de 1'Equilibre des Liqueurs verteld heeft, dat de pompmakers reeds lang wisten, dat water niet tot willekeurige hoogte opgepompt kan worden, dus dat die z.g. afschuw voor het ledig eerst op een bepaalde grens begint te werken, dan roept hij schamper uit: ,,De simples Artisans ont été capables de convaincre d'erreur tous les grands hommes qu’on appelle Philosophes” (III, 263). Tegenover hun wijsneuzige, alwetende philosophie past slechts spot: „Se moquer de la philosophie, c’est vraiment philosopher” (fr. 4). Met zijn vriend Roberval schijnt Pascal vooral de afkeer van Descartes' systeem te deelen. Descartes was voor hem het afschrik­ wekkend voorbeeld hoe ver de Rede gaan kan met haar soepele, oncontroleerbare, aannemelijke verklaringen, daar hij voor elk gat wel een spijker wist. Pascal’s nicht, Marguérite Périer. zegt: ,.il ne pouvait souffrir sa manière d’expliquer la formation de toutes choses, et il disait trés souvent: Je ne puis pardonner a Descartes. il aurait bien voulu, dans toute sa philosophie, se pouvoir passer de Dieu” (fr. 77; Pensées I. 98). In zijn Principia philosophiae verklaarde Descartes het ontstaan van alle dingen tot in bizonderheden met de mechanische theorie. In het algemeen wil Pascal het mechanisme als verklaringsbeginsel wel aanvaarden; hij is echter nuchter genoeg om in te zien, dat men nog niet in staat was in détails te treden: ..Descartes. — Men moet in het algemeen zeggen: Dat geschiedt door vorm en beweging •— want dat is waar. Maar om te zeggen welke en de machine in elkaar te zetten, dat is belachelijk en onzeker en lastig” (fr. 79). Dit was juist wat Descartes deed. Om b.v. het magnetisme te verklaren, nam hij aan, dat er deeltjes waren, die een vorm en beweging hadden, waaruit de magnetische verschijnselen zouden kunnen volgen, zonder dat toetsing van deze hypothese mogelijk was (zie fig. 4). Zoo ging het bij elke groep van verschijnselen. A ls daarom Pascal in Noël laakt, dat hij materies ter verklaring

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen