1939 Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 169

165

ziel is geworpen in het lichaam, waar zij getal, tijd en dimensies vindt. Zij redeneert daarover en noemt dat natuur, noodzakelijkheid, en zij kan niets anders gelooven” (fr. 233). Evenals met de empiri­ sche feiten uit de natuurwetenschap staat het dus met de grondslagen der wiskunde; de Rede heeft niets in te brengen, het ,,hart” getuigt van hun waarheid. ..Wij kennen de waarheid niet alleen door de Rede, maar ook door het Hart en op deze laatste wijze kennen wij de grondbeginselen. Het is tevergeefs, dat de redeneering. die er geen deel aan heeft, hen tracht te bestrijden” (fr. 282). Al zijn deze grondslagen onbegrijpelijk, toch is de zekerheid, die het hart van hen heeft, niet minder dan verstandelijke zekerheid. Evenals de natuurwetenschap moet ook de wiskunde tenslotte stil­ houden: de een voor feiten, die —• hoewel onverklaarbaar — toch evident zijn. de ander voor axioma’s en ondefinieerbare objecten, die .—- hoewel onverklaarbaar —- toch evident zijn. Zoo eindigt ook in de wiskunde Pascal weer bij zijn stelling: ,,tout ce qui est incompréhensible. ne laisse pas d’être” (fr. 430). Dit geldt bij hem gelijkelijk voor de natuurkunde (vacuum, voortplanting van het licht, magne­ tisme), de wiskunde (het oneindige, de axioma’s) en de religie (God. zondeval, verlossing). Daarom moet de Rede zich niet inbeelden de volle werkelijkheid te kunnen omvatten: ,.wij kunnen onze begrippen opblazen (enfler)... maar wij brengen slechts atomen voort, ten koste van de werkelijk­ heid der dingen” (fr. 72), d.w.z. als de Rede al te diep wil graven, schiet ze haar doel voorbij en haar resultaten dekken de werkelijkheid niet. Pascal acht de Rede zeer hoog; hij vernedert haar slechts als zij de alleenheerschappij opeischt. W ant er zijn er drie, die samenwer­ ken bij het tot stand komen van onze kennis: de zintuigelijke waar­ neming. de rede en het hart. Daarom alleen reeds is de rede niet oppermachtig. Steeds staat voor Pascal de concrete werkelijkheid boven de abstracte rede, het Zijn boven het Begrip, dat wij er van hebben of meenen te hebben. Pascal komt reeds op voor de volle werkelijkheid tegenover de abstractie-methode der natuurwetenschap, die, haar grenzen over­ schrijdend, de geheele wereld aan zich onderworpen denkt te zijn en wat zich niet gewillig schikt als onbelangrijk terzijde schuift. Met Descartes begonnen, heeft dit verkeerd gebruik van de natuurweten­ schap zijn hoogtepunt bereikt in de 19e eeuw. Pascal daarentegen geeft aan onmiddellijke ervaring en inzicht hun recht naast de abstraheerende, zuiver verstandelijke wereldbeschouwing. D e natuurlijke religie.

In zijn laatste jaren ging Pascal’s belangstelling geheel uit naar het geestelijk leven. De natuurkunde beschouwde hij als onnut en zelfs de wiskunde, die toch wel zijn voorkeur had, werd losgelaten.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen