1939 Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 170

166

In Augustus 1660 schrijft hij aan Fermat, dat hij de geometrie, hoe­ wel ..le plus haut exercice de 1'esprit' . zoo onnut acht. dat hij er geen twee stappen meer voor zou doen. W el had hij er voor een jaar of twee zich nog mee bezig gehouden, maar dat was om een heel bizondere reden en nu hij daaraan voldaan had, zou hij er waarschijnlijk nooit meer aan denken (X, 4). Die bizondere reden tot zijn laatste wiskundig werk was. dat hij daarmee de wereld kon toonen, dat een geloovige wetenschappelijk niet onmachtig is. dat een buigen van het verstand geen vermindering van het verstand meebrengt. Zijn levensdoel werd geheel op het innerlijk religieuze gericht; naar buiten stelde hij zich nog slechts als taak een verdediging van den christelijken godsdienst te schrijven, om een geslacht, dat inner­ lijk van God vervreemd was en in vormendienst of libertinisme zijn heil zocht, den weg terug naar Christus te wijzen. Men is gewoon zijn „definitieve hekeering” als een geheele omzetting van zijn denk­ wijze te beschouwen. W ij meenen echter, dat slechts de nadruk anders gelegd wordt, maar dat zijn uitingen over natuurwetenschap, wiskunde en religie uit zijn begintijd niet in tegenspraak zijn met de ..Gedachten”. Alleen worden zij in de „Pensées” niet met een weten­ schappelijk doel uitgesproken. Zijn waardeering voor de wetenschap is niet zoozeer qualitatief als wel quantitatief veranderd. 1. Natuur en mensch. Wanneer wij Pascal’s wetenschappelijke geschriften zoowel als de Pensées overzien, dan valt ons op, dat hij, die toch streng geloovig was, nergens de wetenschap krachtig laat wijzen naar den Schepper, zooals zooveel natuuronderzoekers van minder strenge orthodoxie tot op den huidigen dag wèl doen. Alleen in ..De 1’esprit géométrique” zinspeelt hij er op. dat de twee oneindigheden, waartusschen wij geplaatst zijn, ons kunnen leeren onszelf op de juiste waarde te schatten en overpeinzingen te houden, die meer waard zijn dan heel de verdere wiskunde (IX. 270). Als Pascal nu in zijn Pensées de balans opmaakt van hetgeen natuurwetenschap en natuurlijke kennis in het algemeen (connaissances naturelles) den mensch leeren. dan staat wel vast, dat zij indirect naar God wijzen. Zouden zelfs deze wetenschappen niet waar zijn. dan is er in het geheel geen waarheid in den mensch; zijn zij het wel. dan vindt hij er alle reden tot vernedering in (fr. 72). Pascal toont ons. dat al ons kennen slechts ten deele is, dat ten opzichte van het oneindig vele, dat gekend moet worden, hetgeen wij weten in het niet valt. zooals de langste tijdsduur ons geen stap dichter bij de eeuwigheid brengt. „Laat daarom de mensch, voor hij zich in natuurwetenschappelijk onderzoek verdiept, eerst eens ernstig en op zijn gemak de Natuur en ook zichzelf beschouwen” (fr. 72). En dan grijpt Pascal weer naar zijn geliefkoosde voorbeeld: Het oneindige

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen