1939 Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 50

feit over: de hemel draait om de aarde of omgekeerd: de zon draait om de aarde of omgekeerd. Waarom voegt Kepler er niet als voorbeeld van gelijkwaardige astronomische opvattingen bij: de 5 planeten bewegen zich volgens ingewikkelde banen om de aarde óf in cirkelbanen om de zon? Ook hier toch gaat het niet om de keuze tusschen twee geometrische constructies van dezelfde beweging, maar om het betrekken van dezelfde plaatsbepalingen op verschillende vaste punten? Men kan de gemeten onregelmatige baan der planeten t.o.v. de aarde toch als een feit, dus als een astronomische hypothese in de beteekenis, die Kepler daaraan geeft, beschouwen? Toch blijkt, dat Kepler de vraag of de planetenbeweging op de aarde of op de zon betrokken moet worden van geheel andere aard acht dan de kwestie of de aarde om de zon draait of omgekeerd. ..Niemand twijfelt nog, zegt hij, dat wat gemeenschappelijk is in Tycho's en Copernicus’ hypothesen, n.1. dat de zon het centrum van de beweging der 5 planeten is. werkelijk ook zoo is. hoewel over de beweging of rust van de zon nog getwij­ feld wordt. Door de astronomie is dit in de physische wetenschap opgenomen” (m.a.w. als werkelijkheid erkend). Nu is dus het niet te ontkennen concreet resultaat van de astro­ nomie, dat op de zon betrokken de 5 planeetbanen eenvoudig zijn en ook de retrogradaties helder worden, terwijl op de aarde betrok­ ken alles ingewikkeld wordt. Laat Kepler door zijn besliste keuze zonder eenige motiveering voor de eenvoudigste beweging nu niet de astronomische feiten als de eenige grondslag van de astrono­ mische hypothese los? Voor het bewustzijn van zijn tijdgenooten niet. Zelfs de voorstanders der geometrische astronomie tegenover de physica hadden hun niet-empirische, ..physische” eischen op de achtergrond. De hemelbewegingen moeten eenparig en cirkelvormig zijn 25) . Dit was zóó vanzelfsprekend, dat het zelfs bij het wiskundig spel, dat de astronomisch-geometrische hypothese voor velen was, als regel gold. De epicykeltheorie was een poging de ingewikkelde beweging t.o.v. de aarde op eenparige cirkelbewegingen terug te voeren. Voor Kepler komt zij echter niet in aanmerking als realiteit, omdat men de bodem der feiten verlaat door een ..hypothetisch" centrum aan te nemen èn omdat de theorie te ingewikkeld wordt. Als Kepler nu de astronomische hypothese van een geometrische constructie van cirkels tot direct gemeten werkelijkheid wil maken, dan stelt hij zichzelf dus stilzwijgend de eisch. dat de gemeten plaat­ sen op zoodanig centrum betrokken moeten worden, dat een eenvou­ dige baan beschreven wordt. Hiermee heeft hij zich voor het be­ wustzijn der astronomen nog niet buiten het gebied der rekenende en metende astronomie begeven. Met recht kon hij dus zeggen, dat de astronomie hier iets tot de physica, tot de kennis van de werke­ lijke bouw van het heelal bijgedragen heeft 2(i).

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen