1939 Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 115

BOEKBESPREKING DETERMINISMUS ODER INDETERMINISMUS? Vortrag von Dr. Max Planck, Berlin, 1938.

Tot voor betrekkelijk korte tijd werd het determinisme in de Physica vrijwel algemeen aanvaard. Prof. Lorentz zeide o.a. nog in een voordracht te Amsterdam in 1905: „Een eerste grondbeginsel is, dat men in de Natuurkunde determinist moet zijn, d.w.z. de gegeven toestand der atomen en moleculen bepaalt de volgende toestand: de loop der verschijnselen is dus te voorspellen, mits men de wetten, waaraan ze gehoorzamen, nauwkeurig kent.” Het oude vraagpunt „determinisme of indeterminisme” verkreeg in de moderne natuurkunde bizondere belangstelling door de expe­ rimenten over atoomphysica. Prof. Planck heeft nu, met zijn gewone helderheid en beheersing der stof, dit probleem in bovengenoemde voordracht nog eens gron­ dig besproken. Hij vestigt er in de eerste plaats de aandacht op, dat de vraag of een verschijnsel al dan niet gedetermineerd is, afhangt van de voor­ onderstellingen, die men maakt. De weerstoestand van morgen b.v. is ongedetermineerd in die zin, dat geen mens deze kan vóórspellen; alle vermoedens dienaangaande blijken vaak onjuist te zijn. Ander­ zijds is echter op te merken, dat de factoren, die het weer bepalen: temperatuur, luchtdruk, windrichting enz. aan physische wetten zijn onderworpen en dus op volkomen bepaalde wijze veranderen. Het­ zelfde geval heeft men met een dobbelsteen: hoeveel ogen deze werpt, is niet vooraf te zeggen: toch betwijfelt niemand, dat de wet­ ten van valbeweging enz. ook voor de dobbelsteen gelden en het cijfer bepalen. Nog scherper is de tegenstelling, als men nagaat de betekenis van het woord „werkelijk”. Het positivisme, dat in Duitsland zoveel aanhangers had onder de physici, zegt van een schijnende ster : de werkelijkheid daarvan is de lichtindruk in het oog; de realist zegt: de gloeiende stof, waaruit de ster bestaat, is het werkelijke aan de ster. Geen van beide beschouwingen is onjuist, beide geven een zijde der werkelijkheid weer. Gaat men zo ver, om ook de psychische ver­ schijnselen in dit licht te beschouwen, dan moet gezegd: Van objec­ tief wetenschappelijk standpunt is het menselijk handelen en de

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen