1939 Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 47

43

bewijzen wilde. Van de geometrie kwam het woord hypothese in de logica, waar ook Aristoteles het gebruikt. In de reeks syllogismen zijn de praemissen of propositiones van het eerste de hypothesen. En daar zoowel geometrie als logica in de astronomie toegepast worden, doen dus ook daar de hypothesen hun intrede. Bij een astronomisch bewijs is de waarneming, waarop dat berust, een hypothesis. Deze beteekenis van het woord hypothese: grondslag, uitgangs­ punt zonder meer, is echter een zeer ruime. Als bizondere definitie, zegt Kepler, noemen we ,,astronom ische hypothese” het geheel der opvattingen waarmee een geleerde de reden der hemelsche bewe­ gingen bewijst, zoowel p h y sisch e als g eo m etrisch e stellingen, of hij hen ergens anders vandaan heeft of wel hen tevoren uit waarnemin­ gen bewezen heeft. Door syllogistische noodzaak volgen daaruit dan weer de waargenomen plaatsen der sterren, zoowel die welke hij als hypothesen gebruikt heeft als die welke nog zullen verschijnen. Bij deze definitie wordt door Kepler dus elke grondslag van de astronomische redeneering. in de letterlijke beteekenis als o n d er stelling, als astronomische hypothese, beschouwd. Over de aard daarvan laat hij zich nog niet uit: al of niet empirisch gevonden, meetkundig of natuurkundig of metaphysisch van karakter, dit alles kan ,,astronomische hypothese” bij hem inhouden. Hij legt zich niet vast aan de geijkte gewoonten van zijn tijd. „ W a t is een juiste hypothese?” 16).

Na de beteekenis van het woord hypothese uiteengezet te hebben wil Kepler onderzoeken wanneer een hypothese juist is. Met bruik­ baarheid stelt hij zich niet tevreden; trouwens hij gelooft vast, dat alleen de juiste hypothese tot het eind toe bruikbaar is. Kepler is geen pragmatist, hij stelt de eisch der juistheid, „want wetenschap, dus ook astronomie, is geen spel”. Het nu volgend betoog toont groote overeenkomst met gedeelten uit het Mysterium cosmographicum : W il men tot juiste conclusies komen, dan moeten de praemissen van het syllogisme, d.w.z. de hypothesen, ook juist zijn. Nu gebeurt het wel, dat als een of beide praemissen foutief zijn. toch een juiste conclusie getrokken wordt, maar dit is toeval (b.v. Copernicus nam van twee hemellichamen de breedte evenveel te klein en kreeg daar­ door een juiste conclusie over hun onderlinge afstand). Bij het trek­ ken van verdere conclusies komt echter hun onjuistheid steeds dui­ delijker aan den dag; steeds wordt het moeilijker de samenhang met andere feiten te handhaven; steeds meer wordt het betoog gewron­ gen. Leugenaars moeten een goed geheugen hebben, zegt het spreek­ woord 17). Kepler wil hier ongetwijfeld mee zeggen, dat een onjuiste hypo­ these soms voor een deel der wetenschap bevredigend kan zijn. maar dat hij in het g e h e e l der wetenschappen gepast, zijn leugenachtig

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen