1939 Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 117

113

gehouden worden; het is onmogelijk de gebieden van macrophysik en microphysik door een scherpe grens te scheiden van elkaar. W ant een verschijnsel, waarbij slechts een spoor van indeterminisme op­ treedt, is in zijn geheel evenzeer ongedetermineerd. Dat is boven alle twijfel verheven. Consequent redenerend, is er dus geen keus, dan öf het indeter­ minisme absoluut uit te schakelen öf het volledig te aanvaarden. Tertium non datur. Men gevoelt hoe de theoretische physica bij het indeterminisme geen grond meer onder de voeten zou hebben. Nog een omstandigheid komt hierbij: Soms wordt beweerd, dat het prin­ cipiële indeterminisme juist als bizondere verdienste heeft, om de wettelijke orde der physica uit het ongeordende te kunnen afleiden, m.a.w. uit een chaos een kosmos te kunnen scheppen. Deze praestatie is echter onmogelijk, want ook statistische wetmatigheid heeft be­ paalde onderstellingen nodig. De theorema's der waarschijnlijkheids­ rekening berusten ten slotte toch ook op bepaalde aannamen over de gevallen van gelijke kans. Ten slotte wordt bij hypothese vastgesteld, wat gevallen van gelijke kans zullen zijn. De hoop, dat principieel indeterminisme het enige en afdoende fundament der theoretische natuurkunde zal worden, moet op teleurstelling uitlopen. Uit een en ander volgt, dat het noodzakelijk is na te gaan of wel werkelijk de electronenbeweging ongedetermineerd moet geacht worden. De ..klassieke physica” beschouwt een electron als een stof­ felijk punt. Zal het indeterminisme radicaal met wortel en tak uitge­ bannen worden, dan moet deze onderstelling vallen. En nu is het juist een feit, dat de golf-mechanica in deze de waarheid gaat bena­ deren. Een electron heeft geen bepaalde plaats, het is een golf­ verschijnsel. De onzekerheidsrelatie van Heisenberg laat de voor­ stelling der klassieke physica vallen en levert daarmee juist de nood­ zakelijke voorwaarde om een deterministische theorie te doen ont­ staan. waarmee de door het principieel indeterminisme gesloten toegangspoort geopend wordt tot een veld van nieuwe ontdekkingen. Planck wijst nog op een andere uitweg: aan geen grenzen gebon­ den is de fijnheid der gedachte van de menselijke geest. Onjuist is de mening, als zou de natuur grotere gebieden omspannen dan de menselijke verbeeldingskracht kan bevatten. Integendeel: de natuur neemt in het onmetelijk rijk der gedachtenwereld slechts een kleine plaats in beslag. Ook de onderzoeker maakt hiervan gebruik: de theorie der virtuele snelheden in de mechanica is voor vele vraag­ stukken van betekenis. Een electrische stroom had voor 100 jaren niets aanschouwelijks, toch werkte men er mee. Emil Fischer bracht gecompliceerde moleculen tot splitsing, uitgaande van ideën aan de kunst van sloten-fabricage ontleend. Vanzelfsprekend hierbij is, dat de altijd verder gaande verbeel­ dingskracht van den theoreticus de strengste scholing nodig heeft,

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen