1939 Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 157

153

(III, 257) en daar willen de tegenstanders toch niet aan. Een groot bezwaar is voor Pascal in den term „horror vacui’ zelf gelegen. Hierdoor krijgt men de vrije hand allerlei gevoelens van zichzelf in de natuur over te dragen. Men heeft dan wel gauw een z.g. verklaring bij de hand, maar aangezien de natuur niet voelt en leeft, moeten wij dergelijke uitdrukkingen vermijden (vgl. fr. 72) 4. De h ypoth ese. Uit het voorgaande volgt nu ook Pascal’s houding tegenover de hypothesen. Slechts wanneer deze zich leenen tot proefondervinde­ lijke toetsing kan hij hen in ernst nemen. Zoo in de kwestie van het ledig. ..Na getoond te hebben, dat geen enkele der stoffen, die onder bereik van het zintuig vallen, deze ruimte, die schijnbaar ledig is. vullen, ben ik van gevoelen (totdat men mij het bestaan getoond heeft van eenige materie, die haar vult), dat zij waarlijk ledig is” (II. 73). Zooals hij later in een brief aan le Pailleur toelicht, zegt hij dus niet in „beslissende termen”, dat er een vacuum is, maar slechts dat hij de ruimte voor ledig zal houden zoolang er geen materie in aangetoond is (II, 183). In tegenstelling tot Descartes acht Pascal ruimte niet identiek met materie. Beiden hebben drie dimensies, maar een lichaam is boven­ dien nog bewegelijk en ondoordringbaar. De leege ruimte houdt dus het midden tusschen een lichaam en het niets (II, 104). Deze uit­ spraak treffen we reeds aan in 1647, in den brief aan Noël, dus in de periode van zijn leven, die men nog steeds als de cartesiaansche pleegt te beschouwen 1). Descartes voelde echter wel, dat niet alleen de scholastiek, maar ook zijn eigen theorie aangevallen werd. Over de „Nouvelles expèriences touchant le vide” schrijft hij (13 Dec. 1647) aan Mersenne: „II semble y vouloir combattre ma matière subtile” (II, 165). In dit werkje wilde Pascal namelijk schrijven tegen de stelling, dat „een niet-waarneembare, aan alle zintuigen onbekende materie” de ruimte van Torricelli vult (II, 75). Als Noël dan antwoordt, dat geen enkel physicus zooiets aanneemt, antwoordt hij: „het is juist een der beroemdste stellingen van onzen tijd, dat overal een universeele materie is, niet-waarneembaar, van dezelfde substantie als de hemel en de elementen” (II. 105). Dat slaat natuur­ lijk op Descartes’ hemelstof. Tegen lichtvaardige hypothesen verzet Pascal zich scherp, ook al zijn ze niet kennelijk onjuist. „Het is gemakkelijk te verklaren hoe 1) Het eigenaardige is, dat het werk, waarin het meest van cartesiaanschen invloed gesproken zou kunnen worden (De 1'esprit géométrique), na de z.g. defi­ nitieve bekeering (1654) geschreven is. Pascal's houding tegenover het cartesianisme is vanaf het begin tot het eind afwerend. Dat behoeft hem niet te verhin­ deren enkele gedachten er uit over te nemen: functie der grondbegrippen in de wiskunde: samenhang van het heelal: het dier als machine. De draagwijdte wordt echter bij hetgeen hij ontleent geheel anders.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen