1939 Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 159

gend. Kepler's conclusies uit de astronomische waarneming staan niet zuiver op empirische basis en daarom zal Pascal deze ..diep­ gaande beslissing” niet aandurven, daar hij alleen dingen wil bewe­ ren „die onvergankelijk zijn”. Daarom zegt hij in zijn Pensées : „Je trouve bon qü’on n' approfondisse pas 1’opinion de Copernic” (fr. 218). Dit is geen angst voor Rome. Merkwaardig is, dat juist alle „philosophische” of theologische argumentatie voor zijn weigering om een keus te doen, ontbreekt. Hierin staat Pascal weer lijnrecht tegenover Descartes. Descartes verkondigt de bekende middeleeuwsche opvatting, dat er 3 hypo­ thesen zijn, waarmee de astronomen alle verschijnselen verklaren, zon­ der te onderzoeken of ze met de waarheid overeenstemmen (Principia philosophiae III, 15). Een hypothese is misschien ver van de waarheid, maar er is reeds veel gedaan, als alles wat er uit volgt met de waarneming overeenstemt (Principia III, 44). En als hij dan in zijn hart het meest voor Copernicus voelt, weet hij een listigen uit­ weg te vinden om in overeenstemming met het decreet der Inquisitie te blijven. Hoe geheel anders Pascal! Omdat er geen empirische gegevens zijn, die een beslissing toelaten, doet hij geen keuze, maar allerminst omdat hij bevreesd is. Ook pauselijke bullen kunnen zich vergissen (VII, 53). „Tevergeefs”, zoo roept hij den Jezuïeten toe, „hebt gij het decreet van Rome tegen Galilei weten te verkrijgen, want dat zal niet bewijzen, dat de aarde stil staat. Indien men betrouwbare waarnemingen had, die bewezen, dat zij draaide, dan zouden alle menschen tesamen haar niet kunnen beletten te draaien en zichzélf niet kunnen beletten mee te draaien” (VII, 54). Het is opvallend, dat Pascal bij de astronomie niet den uitweg kiest, dat een hypothese niet de werkelijkheid behoeft uit te drukken en slechts een hulpconstructie voor de berekening is. Hij eischt de ware hypothese, maar de voorwaarden, waaraan deze voldoen moet. zijn zoo streng, dat er ternauwernood aan voldaan kan worden. Zij moet in overeenstemming zijn met alle verschijnselen en daar wij die nooit kennen, kunnen we nooit met volkomen zekerheid een ware hypothese aanwijzen. Altijd loopt men de kans, dat zij niet voldoet voor nieuwe verschijnselen. Ten tweede moet uit haar ontkenning een absurditeit voortvloeien: het zal niet eenvoudig zijn een derge­ lijke hypothese op te stellen! Het lijkt alsof nu toch de rede in plaats van de ervaring tot rechter in physische kwesties wordt. Klopt dit wel met Pascal’s empirisme? Ja, want hij draait zijn stelling niet om en zegt niet. dat het stroken met de rede voldoende motief vóór de waarheid van een hypothese is. Er zijn meerdere aannemelijke oorzaken voor een effect te be­ denken. Deductief kan de natuurwetenschap niet zijn. Het overeen­ stemmen met alle tot nog toe bekende verschijnselen maakt een

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen