1939 Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 49

45

dit standpunt, ook al zijn zij physisch contradictorisch 20). Een ander voorbeeld levert de concentrische cirkel met epicykel, die gelijkwaardig is met de excentrische. In werkelijkheid let de planeet niet op het middelpunt van een epicykel of van de excen­ trische cirkel. Beiden bewijzen slechts, dat bij eenparige beweging het verblijf van de planeet in de eene ..semicirkel” langer duurt dan dat in de andere. W at elk van beiden in het bizonder heeft (in specie) wordt niet bewezen. De bizonderheden hebben de geleerden meer voor hun eigen begrip dan tot verklaring der natuur toege­ voegd. Geen der beide onderstellingen is dus een astronomische hypothese; slechts hetgeen beiden gemeen is. n.1. het bepaalde ge­ deelte van de planeetbaan (circuli planetarii portio), dat men ver­ onderstelt in de eene helft van de dierenriem (circulus zodiaci) te zijn. Als wij het begrip ..juiste hypothese” vormen, dan moeten hypothesen, van welke kant ook beschouwd, waar zijn en dan is het de plicht van den astronoom niet bij vol weten onjuiste, vernuftig opgezette hypothesen te veronderstellen om daarmee zijn berekening uit te voeren. Als Kepler nu aantoont, dat Osiander. tegen Copernicus’ bedoe­ ling in. van de hypothese slechts bruikbaarheid, geen volstrekte waarheid eischt, dan vestigt hij nogmaals de aandacht op de dubbel­ zinnigheid van het woord hypothese (aequivocatio vocis hypothesis). W elk deel der planeetbaan in een half cirkel van de zodiak is, is een echte hypothese, die niet veranderd kan worden. De vorm der berekening daarvan kan verschillen, maar deze is geen astronom ische maar eerder een geo m etrisch e hypothese 21). Zegt een astronoom dat de maanbaan ovaal is 22), dan is dit een astronomische hypo­ these, maar zegt hij uit welke cirkels die ovaal ontstaan kan, dan gebruikt hij geometrische hypothesen. Zegt Ptolemaeus, dat de be­ weging van een planeet in het apogaeum verlangzaamt, dan stelt hij een astronomische hypothese op; voert hij het gelijkheidspunt in. dan doet hij dit als geometer terwille van de berekening. En Osian­ der speelt met deze dubbelzinnigheid van de hypothese; hij draagt hetgeen voor de geometrische hypothese waar is, over op de astromische 23). Het lijkt alsof in deze betoogen Kepler inderdaad tijdelijk afziet van de z.g. ,,physische” beschouwingen en nu tegenover elkaar stelt de waargenomen feiten, die hij als astronomische hypothesen aan­ dient en de verschillende geometrische constructies om die feiten voor berekening toegankelijk te maken. Eigenlijk gunt hij deze reken­ hypothesen de naam van hypothese niet. Zelfs als men de taak der astronomie beperkt tot beschrijving der doorloopen banen, zelfs dan is het onmogelijk volgens hem, dat twee hypothesen dezelfde con­ clusie geven; het verschil er tusschen is voor het bewijs van geen belang. Hun gemeenschappelijke kern is de eigenlijke hypothese. In de gegeven voorbeelden blijft als zoodanig slechts het geconstateerde

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen