1939 Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 79

75

in het vlak van den equator van de zon voortplant, met de daaruit voortvloeiende afname van de kracht in evenredigheid met den af­ stand. Bullialdus verklaart de uitbreiding van de kracht alleen in het vlak van den equator voor onmogelijk, en beweert, dat indien zulk een kracht zou bestaan, zij zich in alle richtingen zou moeten voort­ planten, evenals het licht, en mitsdien dan zou moeten afnemen vol­ gens het kwadraat van den afstand. Het blijkt echter uit het verdere werk van Bullialdus, dat hij van zulk een kracht, onverschillig volgens welke afstandswet werkende, niets weten wil, maar dat de rangschikking en beweging der planeten het gevolg is van een scheppingsdaad, waarbij de beweging der planeten niet in stand wordt gehouden door de werking van een ander lichaam, de zon. maar dat de oorzaak der beweging ligt in het bewegende lichaam zelf, de planeet; dus geen wederkeerige attractie. Over het werk van Boulliaud wordt door de astronomen zeer uiteenloopend geoordeeld. Lalande schrijft over de Astronomia Philolaica ,,als een der beste werken over astronomie, die ooit geschreven zijn” 25); daarentegen vermeldt Delambre, dat Boulliaud de naam ,,evectie” voor een van de maansstoringen heeft ingevoerd, en merkt daarbij schamper op, „dat dit het eenige is, dat van zijn werk is over­ gebleven” 26). Boulliaud leed niet aan een overmaat van bescheiden­ heid, want hij schrijft in zijn inleiding, dat iemand, die zijn boek heeft bestudeerd, geen reden meer heeft om andere boeken over astronomie te bestudeeren. In elk geval, zooveel is zeker, dat Boulliaud nimmer een attractiewet heeft ontdekt en als zoodanig niet als voorganger van Newton mag worden beschouwd. W as ons oordeel over het werk van Boulliaud niet onverdeeld gunstig, des te beter zijn we te spreken over dat van Borelli, die in 1666 een boek het licht deed zien, waarin hij de theorie van de pla­ neten van de Medici (d.w.z. de door Galileï ontdekte wachters van Jupiter) behandelde 27). Hierin voert hij voor het eerst begrippen als centripetale en centrifugale kracht in. Hij houdt daarbij de centri­ petale kracht (= attractiekracht) voor standvastig, dus onafhanke­ lijk van den afstand tot bet centrum, terwijl de centrifugale kracht op een of andere manier afneemt met den afstand. Voor het doorloopen van een bepaalde baan is er evenwicht tusschen beide krachten noodig, wat zich bij afwijking uit den evenwichtstoestand automa­ tisch herstelt. Borelli kwam tot het inzicht, dat het probleem der planeetbeweging op te lossen zou zijn, als men in staat zou zijn de bovengenoemde krachten te berekenen. Zijn wiskundige kennis schoot echter te kort om deze oplossing tot een goed eind te bren­ gen. Borelli komt echter de verdienste toe. op juiste wijze de middel­ puntvliedende kracht in den kring der beschouwing te hebben opge­ nomen. Hij kon op dat moment niet weten, dat de grootte van deze kracht reeds was bepaald, en wel door onzen landgenoot Christiaan

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen