1942 Extra aflevering Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 22

H O O F D S T U K II. DE NATUURWETENSCHAP. § 1.

D e experimenteele philosophie.

V o o r de meeste natuuronderzoekeis van de 17de eeuw spreekt het vanzelf, dat zij niet alleen de feiten beschrijven, maar ook hun plaats en w a a r d e trachten te bepalen m het totale systeem van het menschelijk denken N a t u u r w e t e n s c h a p is nog proefondervindelijke wijsbegeerte A a n het nageslacht is d a a r d o o r het meest opgevallen, dat Boyle een der verdedigers is van de ,,mechanische philosophie", dus van een z g dogmatisch wijsgeerig stelsel Dit neemt niet weg, dat hij ongetwijfeld de ervaring boven alle wijsgeenge speculatie stelt M e t den mond w a s het door velen voor hem reeds beleden, maar Boyle heeft inderdaad m praktijk gebracht zijn stelling , een goed redeneerder laat zich van de scherpste redeneermg afbrengen door een ervaring er tegen" (Virt , V , 57) Hij spreekt dan ook voortdurend over de ,.experimenteele philosophic" Als grondlegger daarvan beschouwt hij Francis Bacon Bacon Diens uitspraak non fmgendum aut excovanBovle gitandum sed inveniendum, quid natura faciat aut ferat" is Boyle tot richtlijn ( N e w Experiments and Observations touching Cold, II, 228) Hij moge respect hebben vooi Gassendi en Descartes hij heeft eerbiedige bewondering voor , that great restorer of physicks the illustrious V e r u l a m , one of the first and greatest experimental philosophers of our age (Virt , V , 4 1 ) , the great architect of experimental history (Virt , V 5 1 ) , one of the most judicious naturalists that our age can b o a s t " (I 581) M e n heeft later Bacon verweten, dat hij vrijwel geen opzettelijke experimenten heeft gedaan i ) en dat •— w a n n e e r hij ze al deed — ze dan zeer onnauwkeurig w a r e n en zich er over verbaasd dat de groote experimentator Boyle hem zoozeer bewonderde Boyle spreekt zelfs van ,,our famous experimentator, the Lord V e r u l a m himself" ( M e d i cina hydrostatica, V , 2) M a a r we moeten bedenken dat Boyle zelf zegt, dat hij — naar het voorbeeld van Bacon m zijn Sylva Sylvarum — zoowel waarnemingen als proeven (observations as well as trials) experimenten noemt, w a n t beiden zijn feiten (matters of fact) dus ,,historisch" in breederen zm (Experimenta et observationes phy^) Justus von Liebig het zich zeer scherp over hem uit (Ueber Francis Bacon von Verulam Munchen 1863) Zie Kuno Fischer Francis Bacon und seine Schule 3 Aufl Heidelberg 1904, p 335.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen