1942 Extra aflevering Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 40

34 ciples; I, 374). Daarom wil hij niet met de echte skeptici beweren, dat _alle dingen twijfelachtig zijn voor het menschelijk begrip; hij werpt twijfel op ,,met het doel, ja zelfs met de hoop, er op den duur van bevrijd te worden door het bereiken van die ontwijfelbare waarheid, die ik zoek, opdat ik haar moge vinden" (op. cit.; I, 374). Zijn skepticisme is dus zeer beperkt; het is voor hem een methodische twijfel (op. cit.; I, 375). W a n t de waarheid beschouwt hij ,,als een van de belangrijkste van die goede dingen, welke God voor iedereen toegankelijk wil stellen" (ibid). „Is er daarom in een leerstelling der scheikundigen geen waarheid, dan zoek ik die liever elders dan neer te zitten zonder waarheid" (op. cit.; I, 375). Kenmerkend voor Boyle's natuurwetenschappelijke skepsis is nu, dat hij de genezing zoekt in de experimenten, dat de rede alleen, zonder steun van de opzettelijke waarnemingen, haar eigen twijfel niet overwint. § 6.

Karakter der hypothesen.

W e kunnen ons na dit alles terecht afvragen of Boyle nog wel rationalistisch denkt? W a t intelligibel is behoeft volgens hem nog niet noodzakelijk waar te zijn; wat niet verklaarbaar is kan echter wèl waar zijn! Het eenige werkelijk rationalistische zou de opvatting zijn, dat althans in aanleg alles intelligibel is, maar, zooals we later zullen aantoonen, ook deze uitspraak moet met een korrel zout genomen worden. Ook zien we Boyle niet, zooals een streng rationaUst zou doen, uitgaan van de eerste beginselen materie en beweging om dan door logische redeneering de heele wereld der verschijnselen te ontwikkelen. Eerder is bij hem de gang van zaken andersom; hij verklaart veel meer aposteriori, achteraf uit de feiten, dan apriori, door de feiten te voorspellen uit de theorie. Maar ook zelfs als hij den ,,weg terug" gaat, komt hij niet altijd bij die eerste beginselen uit; ook dan komt hij niet tot een streng samenhangend geheel. „ . Ongetwijfeld, zoo zegt Boyle, zou de meest beverklaring, vredigende verklaring voor het intellect die zijn, welke tot de laatste oorzaken, de meest algemeene beginsels (grootte, vorm en beweging der corpuscula) terug gaat. Het is echter een misverstand, dat een verklaring slechts dan rationeel zou zijn, als het verschijnsel tot de uiterste oorzaken terug gebracht is. Er zijn verschillende graden van verklaring. Verklaren in het algemeen is iets afleiden uit iets dat beter bekend is. Dan is ook een verklaring uit tusschenliggende oorzaken (intermediate causes) niet te versmaden en als een echte verklaring te beschouwen. Verklaart men zinken en drijven door de zwaarte, een algemeene eigenschap der stoffen, dan is die zwaarte als een reden (reason) te beschouwen, hoewel dan dit verschijnsel niet afgeleid is van de atomen en ook de oorzaak der zwaarte door geen enkelen wijsgeer bevredi-

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen