1942 Extra aflevering Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 73

61 de Godsopenbaring in de natuur ontkennen en toch een n a t u u r hjke rehgie erkennen (Descartes') Natuurhike rehgie omvat immers niet alleen de rehgie, die men door natuurbeschouwing verwerft, maar elke religieuze kennis die, buiten een bijzondere ' openbaring omgaande, voor ieder toegankelijk is door beschouwen en denken Z o o wijst volgens Boyle de beschouwing van den menschelijken geest en zijn van nature aangeboren begrippen ' ) reeds op het bestaan van een God -) Vanzelfsprekend ontleent hij zijn argumenten voor de natuurlijke theologie echter vooral aan de experimenteele philosophie , deze leidt tot het geloof in G o d s bestaan, het eerste beginsel der natuurlijke religie, die een inleiding is tot de geopenbaarde religie" 3) Hij heeft dit te h a n d h a v e n tegenover hen, die natuurlijke theologie, om welke redenen dan ook, niet door natuurstudie willen opbouwen (Descartes o a ) , maar bovenal tegenover de epicureeers, die meencn, dat de wereld door toeval ontstaan is Zijn belangrijkste argument voor het eerste artikel van den n a tuurlijken godsdienst is de doelmatigheid van de schepping, dus het teleologische Godsbewijs V a n een intelligenten Godsbewijs uit M a k e r kan men ook verwachten, dat w a t Hij doet uit werkoorzaken ^^'^ ^^^ heeft, de uitschakeling van het toeval en het aantoonen van de doeloorzaken convergeeren voor Boyle dus in de zekerheid van het bestaan van God den Schepper Dit bewijs w o r d t door hem vooral uitgewerkt m ,,A disquisition about the final causes of natural t h i n g s " Hij maakt het gebruikelijke onderscheid tusschen w e r k e n d e oorzaken (causae efficientes) die aangeven /loe de verschijnselen ontstaan, en de doeloorzaken (causae finales), die aangeven waarom de dingen zijn zooals zij zijn De mm of meer mechanisch w e r k e n d e causae efficientes laten nog eenige mogelijkheid open, dat het .toeval" of de blinde wetmatigheid alleen de oorzaak van de verschijnselen is, kan Boyle echter a a n t o o nen, dat er causae finales in de natuur werken, dan is d a a r m e d e voor hem ondubbelzinnig vastgesteld, dat er een intelligente oorzaak is -') Soms aarzelt Boyle tusschen de opvatting dat de geest aangeboren begrippen heeft en de opvatting dat mets m den geest is dat niet eerst in de zintuigen was Dit laatste (sensuahstische) standpunt is vooral door John Locke vertegenwoordigd wiens optreden echter later (na 1689) valt In het algemeen voelt Boyle meer voor het eerste standpunt dat ook ingenomen wordt door de met hem bevriende Cambridge-platonisten (Cudworth e s ) die zelfs scherp afwijzend staan tegenover elk sensualisme In elk geval kent hij een met te groote beteekenis aan die ranate ideas toe (zie Hoofdst IV, par 2c) De verhouding tusschen Boyle en Locke was goed zij deelden de belangstelling voor natuuronderzoek (waarm Locke met zooveel presteerde) en ijverden beiden voor verdraagzaamheid Het sensualisme dat aanvankelijk nogal verdacht leek werd in de 18de eeuw zoowel door deisten als door apologefien in hun argumentatie verwerkt' ^) Exp N Ph , I, 459, Virt V 52 3) V i r t , V, 42

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen