1942 Extra aflevering Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 92

86 Bovendien kunnen gelijke verschijnselen verschillende oorzaken hebben Nooit komt men klaar nooit raakt het Boek der N a t u u r uitgelezen, geen physicus heeft het besef het geheel begrepen te hebben E n dan zoo vervolgt hij tracht de Rede maar aan te vullen w a t aan de ervaring ontbreekt H e t knappe redelijke systeem van Aristoteles leek v a n d a a g nog juist en lag morgen omver door een historische (dus toevallige niet-rationeele') ontdekking de waarneming van de satellieten van Jupiter i) De heete luchtstreek werd voor onbewoonbaar gehouden en dat niet op losse gronden de moderne scheepvaart toonde de onjuistheid van die opvatting aan ~) Kortom Boyle ziet dat de Rede faalt en de eenvoudige ervaring met de eer strijkt groote ontdekkingen a's buskruit glas magneet zijn niet door de philosophie maar bij toeval gevonden '^) Een omvattend wereldstelsel als dat van Descartes kan dan ook volgens Boyle slechts zoo lang ongestraft fantaseeren als het niet door ervaring gecontroleerd w o r d t w a t Descartes zegt over het m\\ endige der aarde en over de verre wereldruimte is onzeker en kan even moeihjk als w a a r als als valsrh bev^ezen worden omdat deze meenmgen geen experimenteel bewijs toelaten maar slechts aanpassen bij de algemeene hypothese *) W I J zouden nu hetzelfde van sommige biologische en geologische theorieën kunnen zeggen' b

De zekerheid

der natuurwetenschap

en der

theologie

Boyle heeft aldus de physische zekerheid binnen haar grenzen terug gebracht N u gaat hij de vraag opwerpen of de theologie onr zekerder is H e t algemeene gevoelen m zijn tijd is de physica is zekerder m theologische zaken is echter verschil van opvatting mogelijk anders zouden er niet zooveel sekten zijn 5) Door de laatste opmerking w o r d t Boyle niet vastgezet W i j zagen reeds hoe hij aantoont dat de natuurphilosophie ook haar sekten kent die het juist over de fundamenten niet eens zijn D a n ?ouden wij verwachten dat hij zich bovendien op het verschil m karakter van wetenschappelijke en religieuze zekerheid zou gaan beroepen maar wij toonden al aan hoezeer hij zoowel m wetenschap als religie alles voor den rechterstoel der Rede daagt dus dien mo dernen uitweg zal hij niet kiezen N e e n hij zal gaan bewijzen 1 dat w a t men m de religie voor onzekerheid houdt niet \ a n essentieel

1) ^) •i) •1) 5)

Exc Exc Exc Exc Exc

III III III III III

436 III 444 444 436 438 432

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen