1942 Extra aflevering Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 52

46 theorie, de physica en de chemie vanuit het experiment benadert, d a n w o r d t dit tekort wel begrijpelijk Hij kan als experimentator de corpuskels niet direct aantoonen en ^ w a t mede daarvan een uitvloeisel 13 '— zijn causale verklaringen blijven steeds plausibel en niet streng Een mathematisch-catzsa/e behandeling van de corpusculairtheorie, analoog aan de mathematisch-feesc/iryyencfe uit de hydrostatica, kan hij daarom niet geven In de hydrostatica kon hij op grond van ondubbelzinnig vaststaande feiten (en met een klem beetje durf a a n g a a n d e de proeffouten) de mathematisch-mechanische ,,hypothese" (die hij echter al geërfd had van de ,,wiskundigen", die haar door deductie verworven h a d d e n ) , door inductie vinden en daaruit nieuwe verschijnselen afleiden A a n g a a n d e de corpuskels beschikt hij niet over experimenteel vaststaande feiten en daarom voelt hij zich machteloos om — zooals later de kinetische gastheorie deed — de wetten van stoot en beweging op de corpuskels toe te passen en daaruit nieuwe phaenomena te deduceeren W e l heeft hij uitgesproken, dat de wetten der mechanica niet alleen gelden voor de groote lichamen, maar evenzeei voor de kleine, onzichtbare ( M e c h ; III, 452) D e toepassing van deze stelling laat hij aan het nageslacht

W o r d t de wetenschap van den experimenteelen kant benaderd dan is groote nauwkeurigheid meestal gewenscht A l d u s vmdt men door vergelijking van preciese waarnemingen de mathematisch zoo eenvoudig te formuleeren wetten van breking en terugkaatsing van het licht g e h a n d h a a f d Soms w o r d t de vooruitgang van de wetenschap echter niet bevorderd door al te groote voorzichtigheid m het trekken van conclusies en door al te groote nauwkeurigheid van het experiment Z i e n we van de scrupules, die Boyle zelf koesterde, af, dan kunnen we veilig zeggen, dat juist de grofheid van de expenmenteele methode leidde tot de algemeene aanvaarding van de relatie pv = constant D e kinetische gastheorie die van even , ideale" onderstellingen uitgaat als de mechanica van Galilei c s , vmdt door deductie diezelfde wet D a a r n a is men veel nauwkeuriger gaan experimenteeren; men merkt dan, dat de w e t van Boyle niet uitkomt en dat de afwijkingen beslist niet aan proeffouten toegeschreven kunnen worden H a d men niet tevoren reeds de wet van Boyle gekend, dan zou men er op grond van deze zeer exacte waarnemingen ook met toe gekomen zijn M e n kan de resultaten der meting dan slechts m een empirische formule, door reeksontwikkeling gevonden, tot uitdrukking brengen Dit heeft Regnault inderdaad ook gedaan ^) M a a r door de kinetische gastheorie w a s de wet van Boyle tot een Verdere WeevanBoyle

1)

Mem Acad Sc XXI (Paris, 1847) p 419

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen