1942 Extra aflevering Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 58

52 van Boyle bij de gassendisten is met zonder diepere oorzaak! T u s s c h e n de mechanistische wijsgeeren Gassendi (1592—1655) en Descartes bestond een scherpe tegenstelling Descartes wil alleen door de ratio van de principes n a a r de verschijnselen toe redeneeren, G a s sendi ruimt ook aan de verbeelding, het voorstellingsvermogen, een plaats in Zijn causaliteit is een ,,aanschouwelijke causaliteit", met een streng-logische E n w a t zijn Boyle's corpusculaire ,,verklaring e n " anders dan aanschouwelijke voorstellingen van hoe het op grond van vaststaande grondbeginselen wel zou kunnen"^ H e t ,,klaar en duidelijk" zijn, zelfs van die beginselen der mechanische philosophic, houdt bij hem met m, dat hij begrijpt w a t materie en beweging is — dat ontkent hij zelf ten stelligste (zie p 84, 101) — m a a r . d a t h i j hen als reèele verklaringsbeginsels ziet vergeleken bij de holle termen van de met-mechanische stelsels De klaarheid en duidelijkheid zit voor een groot deel m hun aanschouwelijkheid' Heeft Boyle met Gassendi dus den grondtrek van zijn verklarmgswijze gemeen, bovendien blijkt de overeenkomst m detailverklaringen steeds grooter met G a s s e n d i d a n met Descartes, al kiest hij dan niet beslist partij M e t Gassendi gemeen heeft hij voorts een gematigd wetenschappelijk skepticisme en een neiging om, ondanks rationalistische trekken, toch ook de grenzen van het menschelijk verstand vast te stellen Tegenstelling Caïsendi.'

Duhem heeft n a a r aanleiding van Pascal's on„Espnt fort ^^ derscheidmg van de ,,esprit fort, maïs étroit" en de " ,,esprit ample, maïs faible" trachten aan te toonen, dat de continentale geest m het algemeen ,,sterk, doch beperkt" is; hij streeft naar een strenge, rationeele abstracte wetenschap, terwijl de Engelschen m het algemeen den ,,breeden, maar z w a k k e n " geest hebben, het vermogen om veel dingen naast elkaar te k u n n e n overzien, de verschijnselen door aanschouwelijke, plausibele modellen te illustreeien, waarbij er met voor teruggedeinsd w o r d t meer dan een voorstellingswijze voor hetzelfde geval of onderling strijdige voorstellingswijzen voor verschillende verschijnselen op te stellen (Kelvin') Duhem wijst er op, dat Descartes overwegend ,,esprit fort" is, Gassendi —• hoewel ook F r a n s c h m a n •— een ,,esprit ample" E r moest dus wel verschil m zienswijze over het kennen tusschen die twee ontstaan Uit onze analyse van Boyle's opvatting van de wetenschap komt wel duidelijk vast te staan, dat hij een ,,esprit ample" heeft, een typisch voorbeeld van den Engelschen geest is Hij is te weinig ,,esprit fort" om te trachten door wiskundige berekening en toepassing van de wetten der mechanica op de beweging der corpuskels de verschijnselen af te leiden, zooals de continentale geleerden H u y gens, Leibniz en Bernoulli gepoogd hebben Hij is zeker te weinig

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen