1942 Extra aflevering Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 124

118 § 5.

Boylc en Pascal als apologeten.

Boyle en Pascal w a r e n beiden vooraanstaande beoefenaars der natuurwetenschap en ernstige christenen, die de religie boven de wetenschap stelden. Pascal loste wiskundige problemen op om d a a r m e d e aan de „wereld" te toonen, dat ook een „bekeerde" zijn natuurlijke gaven weet te gebruiken; Boyle h a d liever, dat al zijn andere werken ongelezen bleven dan de religieuze. Zij leefden in een gelijksoortige omgeving. Pascal stond tegenover het skepticisme en de lichtzinnigheid van het Frankrijk van Lodewijk X I V ; losse zeden en wereldgelijkvormigheid gingen samen met Jezuietische hoogkerkelijkheid. Boyle's grootste activiteit viel in de ,,merry reign" van Karel II. O o k hier ging religieuze onverschilligheid samen met zedeloosheid, terwijl de episcopaalsche geestelijkheid d e ,,puriteinsche d w e e p e r s " vervolgde met een felheid, welke voor die van de Jezuïeten tegenover de Jansenisten niet onderdeed. M a a r Pascal nam met vuur deel aan den strijd; Boyle hield zich op een afstand en bestreed meer het k w a a d dan de k w a d e n . Zij hebben gemeen het christelijke realisme. In de wetenschap verzetten zij zich tegen een aprioristisch systeem; zij willen de Schepping aanvaarden, niet zooals wij die wel zouden wenschen, maar zooals God die gaf. Boyle zegt: ,,Geometry, or, revelation, or experience, assure us of divers things of which we can know but that they are, a n d w h a t they do, not w h a t they are a n d h o w they a c t " i ) . O o k Pascal w o r d t gedwongen bij zijn beschouwing van natuur, mensch en God te erkennen, dat er in natuurwetenschap, wiskunde en theologie dingen realiter zijn, die ons begrip te boven gaan en hij komt tot de uitspraak: ,,Ce n' est pas par notre capacité de concevoir les choses, que nous devons juger de leur vérité" en ,,Tout ce qui est incomprehensible ne laisse pas d* être (Ie nombre infini)" ^ ) , Beiden houden hun wetenschap en religie methodisch streng gescheiden, zoodat geen ongeoorloofde vermenging optreedt. T o c h komt in hun beider werk tot uiting, d a t er een n a u w verband bestaat tusschen religieuze gezindheid en wetenschappelijk werk. p .. Bij Boyle en Pascal vinden w e een uitgesproken wetenschappelijk empirisme, maar toch ook ^— en daar is de door hen bestreden Descartes wel degelijk van invloed — een sterk rationalisme. D e ,,stupefaction" w a a r t o e het rationeele onderzoek der natuur leidt, rekent Boyle tot de rationeele b e w o n d e ring van den Schepper 3) en Pascal gebruikt steeds weer de Rede om de Rede te vernederen. Overeenkomst Bovle"*cn Pascal.

1) Disc; IV, 54. ^) De fragmenten van de Pensees genummerd volgens de edition Brunschvicg. (Pensees fr. 430). =>) Ven.; IV, 355.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen