1942 Extra aflevering Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 13

11 lijk en liberaal van instelling. G r o o t e n d e e l s w a r e n het episcopalen, m a a r zij stonden welwillend tegenover de nonconformisten, d a a r de kerkvorm, ja zelfs de belijdenisgeschriften, door hen betrekkelijk geacht w e r d e n . T o e n later o n d e r Jacobus II het roomsche gevaar alle protestanten vereenigde en W i l l e m III op den troon bracht i ) , leek het alsof hun idealen zouden zegevieren. , , C o m p r e h e n s i o n " en ,,Tolerantie-edict" zijn vruchten van hun streven. D e ,,revolutie" van 1689 herstelde tegenover de reactie den geest van 1640, m a a r nu in rustiger b a n e n geleid. V e l e n van die m a n n e n ontvingen van W i l l e m III een bisschopszetel: Burnet w e r d bisschop van Salisbury ( 1 6 8 9 ) , Tillotson aartsbisschop van C a n t e r b u r y ( 1 6 9 1 ) . Uit dien tijd d a teert de n a a m „latitudinarian", w a n t zij t r a c h t t e n zoo breed mogelijk allen te omvatten binnen de S t a a t s k e r k . D a t zij door al te groot a a n passingsvermogen de principieelen tenslotte w e e r van zich afstootten w a s te v e r w a c h t e n . Z o o w e r d de kring, die allen wilde vereenigen zelf tot een partij, m a a r een, die voorgoed h a a r stempel op het E n g e l sche geestesleven gezet heeft.

de Kerk van de Restauratie. Van de laagkerkelijke groep, die voorloopig niet veel in te brengen had, kan het omgekeerde gezegd worden; zij ijverde tegen de losse moraal en wilde de dissenters juist door tegemoetkomendheid winnen! Hoezeer Boyle's kring losse moraal, oppervlakkige hoogkerkelijkheid en minachting voor de experimenteele wetenschap als één combinatie met Hobbes als haar wijsgeerigen vertolker beschouwt, blijkt wel als John Beale Hobbisten, tooneelspelers, godslasteraars en atheïsten in één adem noemt als menschen, die meer werkelijke schade aan koning en volk gedaan hebben dan alle dissenters samen en erger zijn dan de buitenlandsche oorlogen, de pestepidemie en de brand van Londen! (John Beale aan Boyle, 26 Juni 1682; V, 505: all true hearted Englishmen are aggrieved to see the swarms and prevalence of Hobbians atheists and scoffers, theatrical buffoons, blasphemers and the burlesque and travestry, which explode all religion, grace and virtues these have done more real damage and dishonour to the king, and to our nation, than all the dissenters in their several disguises have been hitherto been able to do. And they seem, to me more dangerous, than all our bloody wars with foreigners, the great plague, and the firing of London"). Hoezeer de tegenstanders de nieuwe philosophic, de dissenters en comprehension als bijeenbehoorend beschouwen, blijkt wel uit de toespraak, die Dr. South in Oxford hield. (Wallis aan Boyle, 17 Juli 1669; V, 511: ,,the first part of which consisted of satyrical invectives against Cromwell, fanaticks, the Royal Society, and new philosophy; the next of encomiasticks in praise of the archbishop, the theatre, the vice-chancellor, the architect, and the painter; the last, of execrations against fanaticks, conventicles, comprehension and new philosophy; damning them ad inferos, ad gehennam"). Daarin worden de aanhangers van verdraagzaamheid, puriteinen en vertegenwoordigers van de nieuwe philosophie gelijkelijk naar de hel verwenscht! ^) Merkwaardig, dat deze betrekkelijk rustige verandering, waarbij voorgoed een constitutioneele monarchie gewaarborgd werd, voor de Engelschen een ,.glorious Revolution" is, terwijl Cromwell's heerschappij, als al te bont, een ,,usurpation" heet.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen