1942 Extra aflevering Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 14

12 § 2.

Deistcn en Apologeten.

H e t tijdperk der Restauratie bracht niet alleen moreele ontbinding mee ook in godsdienstig opzicht w a s er een streven zich los te maken van den b a n d van hêt christelijk geloof, dat uiting vond m het uit Frankrijk overgewaaide atheïsme en het typisch Engelschedeisme ' ) Gewoonlijk zegt men het deisme is de leer dat at IS cismc Q ^ ^ ^^ wereld haar wetten geeft en d a a r n a aan haar lot overlaat Hij maakt het uurwerk (eventueel ook het materiaal ervoor hoewel de aristoteliaansche deisten dat o n t k e n n e n ) , Hij windt het op d a a r n a laat Hij het los Deze omschnjv.ng geldt slechts voor een bepaalde groep der deisten er w a r e n er genoeg die voortd u i e n d e bemoeiing Gods met de schepping erkenden H e t beeld van hel uurwerk is trouwens niet zoo typeerend voor de deiSten Ook hun tegenstanders de christelijke apologeten van de 17de eeuw (o w Boyle) gebruiken het herhaaldelijk als zij het atheïsme bestrijden Z I J zien m de strenge wetmatigheid en doelmatigheid van de machinerie der natuur juist een bewijs voor een almachtigen Schepper en O n d e r h o u d e r Veel meer is kenmerkend voor het deisme het veiwaarloozen van den geopenbaardcn godsdienst Zij toonen aan dat het natuurlijk licht voldoende is om tot een zuivere religie te komen en dat deze bij heidenen en christenen dezelfde is ^) ^ M e r k w a a r d i g is dat de christelijke apologeten ' die bijna steeds uit den krmg der latitudmarians' voortkomen m vele opzichten aan hen verwant zijn W e l aanvaarden ZIJ in tegenstelliing met de deisten de christelijke openbaring die neergelegd is m de H Schrift maar zij zouden dit niet doen als het natuurlijk verstand hiermee niet instemde H e t verstand erkent de waarheid der geopenbaarde religie echter achteraf daar het op eigen kracht de daarin besloten verborgenheden niet zou gevonden hebben Z o o zien we deisten en apologeten beiden overtuigd van de voortreffelijkheid der Rede, beiden meenen dat hun strijd met redelijke argumenten uitgevochten moet worden beiden erkennen het goed 1-) A!s eerste deistisehe schrijver wordt lord Herbeit of Cherbury beschouwd De bloeitijd van het Engehche deisme biak echter eerst aan na Boyle s dood in de eerste helft van de 18de eeuw (ToHnd Tindal) Zie G V Lechlei Geschichte des enghschen Deismus Stuttgart 1841 Het atheïsme nerleefde m Italië kwam vandaar naar Frankrijk (de 17de eeuwsche mtuurvorscher Mersenne schatte het aantal atheïsten en deisten op 60 000) om tenslotte naar Engeland over te waaien Tillotson schiijft in 1681 dat het atheïsme in de laatste eeuw over de Alpen reisde Frankrijk infectccide en nu over zee gekomen is (Beale aan Boyle V 507) \

-) Het gebruik van den term theïsme in modeine beteekenis tegenover deisme en pantheïsme dateert van veel lateien tijd Boyle gebruikt de namen theïsme en deisme dooi elkaai voor hen die uitsluitend de natuuilijke rdi gie erkennen of voldoende achten W a t wij nu deisme noemen omvat slechts een fractie daarvan

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen