1944-1945 Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 72

68 in het zenith staat, tengevolge van de verschillende brekingen in de verschillende luchtlagen een meer of minder gecompliceerde kromming vertoonen. W a n t in de diepere, dichtere luchtlagen plant het licht zich langzamer voort dan in de hoogere, meer ijle lagen. Deze kromming wordt nu door de volgende eenvoudig wet bepaald : onder alle banen, die van de ster naar het oog van den waarnemer leiden, benut het licht steeds juist die, voor het afleggen waarvan het, met inachtneming van de verschillende voortplantingssnelheden in de verschillende luchtlagen, den kortsten tijd noodig heeft. De photonen die de lichtstraal vormen gedragen zich derhalve als „redelijke wezens". Ze kiezen onder alle mogelijke curven steeds die uit, welke hen het snelst tot het doeWoert. Deze wet nu, gaat P l a n c k voort, kan men op de geheele natuur toepassen. W e kunnen den afloop van ieder proces van een bepaald physisch systeem in alle bijzonderheden kenmerken door den stelregel, dat onder alle denkbare processen, welke zoo'n stelsel in een bepaalden tijd uit een bepaalden toestand in een anderen bepaalden toestand overbrengen, het werkelijke proces dat is, waarvoor de over dezen tijd zich uitstrekkende integraal van een zekere grootheid de kleinste waarde bezit. ,,In der Tat, durch das Wirkungsprinzip wird in den Begriff der Ursachlichkeit ein ganz neuer Gedanke eingeführt: zu der Causa efficiens, der Ursache, welche aus der Gegenwart in die Zukunft wirkt und die spateren Zustande als bedingt durch die früheren erscheinen lasst, gesellt sich die Causa finalis, welche umgekehrt die Zukunft, namlich ein bestimmt angestrebtes Ziel, zur Voraussetzung macht und daraus den Verlauf der Vorgange ableitet, welche zu diesem Ziele hinführen" ^). Ook in de astronomie is men gekomen tot de erkenning van de planmatigheid der kosmische gebeurtenissen. ,,Heden ten dage" — aldus J. J e a n s in zijn boek : Het geheimzinnig heelal — ,,is er een groote mate van overeensjtemming, die voorzoover het de natuurwetenschap betreft wel bijna eenstemmigheid is, ten aanzien van de opvatting, dat de stroom der wetenschap gericht is naar een niet mechanische werkelijkheid; het heelal begint eerder op een groote gedachte dan op een groote machine te gelijken. De geest verschijnt niet meer als een toevallige indringer in het rijk der materie; wij beginnen te vermoeden, dat wij hem veeleer moeten huldigen als de schepper en bestuurder van het stoffelijk heelal Wij ontdekken dat het heelal getuigt van een doelbewuste of heerschende macht die in zekeren zin met onzen eigen geest verwant is" ^ ) . In de biologie wint de erkenning van de planmatigheid der levensprocessen hand over hand veld. De nieuwere experimenteele embryologie, voortbouwend op de door D r i e s c h gelegde grondslagen, heeft onder den druk van het zich ophoopend feitenmateriaal de

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen