Wetenschappelijke bijdragen aangeboden door hoogleraren der Vrije Universiteit ter gelegenheid van het vijftigjarig bestaan - pagina 214

Het nominalisme van Zeno den Stoïcijn 202

verband ook de leer van den wereldbrand moest betwijfelen.

Van hier uit valt weer licht op de Midden Stoa, inzonderheid

op P a n a e t i u s , die de school ingang in 't Westen verschafte. De

wijzigingen die hij aanbracht verklaart men meest slechts uit de

zucht de Romeinen door concessies te winnen. Al zal men met

dezen factor b.v. bij z'n loslating van het dogma omtrent den wereld-

brand rekening moeten houden, ook de natuurlijke ontwikkeling

mag men niet vergeten. P a n a e t i u s heeft nl. den, door z'n

twee voorgangers onderstelden, band tusschen den kosmo-imma-

nenten tijd en de ekpuroosis losgemaakt: er bleef zoodoende plaats

voor den tijd in de wereld, ook al offerde men den wereldbrand en

met haar de transformatie in beide richtingen. Daarmee wordt echter

ook de temporede wijziging der elementen tot een tijdloos aan

elkaar aangepast zijn. In deze gezuiverde theorie behoudt de tijd

dus slechts een horizontale beteekenis: het ééne moment blijft ver-

schillen van het andere, doch dit onderscheid fundeert niet langer

het verschil der elementen; destructie is hier dan ook niet meer

retransformatie, maar een opgaan van het individu in het geheel.

Doch ook tegen den prijs dezer beperking was de werkelijkheid voor

den tijd niet terug te winnen: dat resultaat wist P a n a e t i u s slechts

te bereiken door te tornen aan de strengheid der monadologie.

Hij staat dan ook tot C h r y s i p p u s in dezelfde verhouding als

later B a u m g a r t e n tot L e i b n i t z . De temporalistische trek,

eenmaal ten koste van de consequentie verscherpt, bleef de Stoa

voortaan eigen; men vindt haar bij alle Stoici na P a n a e t i u s .

Het geschil, dat de Midden-Stoa verdeeld hield, liep dan ook

niet over dit punt, maar over de vraag of deze erkenning van

den tijd als werkelijk de aanvaarding van de transformatietheorie

met zich bracht. En hier gaf P a n a e t i u s een ontkennend,

P o s i d o n i u s echter een bevestigend antwoord.')

Reeds van hieruit valt helder licht op het hoofdverschil in de

jonge Stoa. Het werk van geen harer vertegenwoordigers, ook

niet dat van E p i c t e t u s , is speciaal te verstaan uit de hypothese

van een terugkeer tot C h r y s i p p u s , gelijk B o n h o f f e r meende :

') Deze transformatie bleef eeuwen lang volgens allen die haar aanvaardden een

tweezijdige, nl. een eerst nederwaarts — en vervolgens naar boven gerichte. Eerst

het positivisme bracht daarin wijziging; de evolutietheorie van D a r w i n c.s.

b.v. kent slechts een éénzijdige, opwaarts strevende transformatie.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen