Wetenschappelijke bijdragen aangeboden door hoogleraren der Vrije Universiteit ter gelegenheid van het vijftigjarig bestaan - pagina 123

Ill Figura etymologica

eenheid. Figura etymologica is elke verbinding, welker bestand-

deelen op elkander toespelen als verwanten. Afwijkend van de ge-

wone opzichtigheid van het type S P en S P O heeft het afwijkende

S P P ( = 0 ) den schijn van echte opzichtigheid; het tegen de ver-

wachting zich herhalende is wel eentonig, maar daarin ongewoon,

wel strak en dichter bij den oorsprong, maar door de gewenning

aan het buigzame en gebogene, dat zijn oorsprong vergeet, doet

het aan als bijzondere en hoogstbereikte opzichtigheid, die ver van

haar oorsprong moet liggen. Vatten wij nu als figura etymologica

op alle verbindingen, waarin zich een lid, in grammatische functie

van het andere onderscheiden, uitwendig als gelijk aan dat andere

herhaalt, dan is er naast S P P en S S O ook een vorm S S S. Deze,

als het ware etymologische figuur van hooger effect, doet tegelijk

opzichtiger aan en illustreert beter den oorsprong der syntactische

verbinding dan het aparte geval P O ( = P ) , waar het Grieksch

voorkeur voor gehad heeft. Voorbeelden van deze radicalere figura

etymologica als : (een) wever weeft weefsel; werker werk (je)

werk werkzaam laten, als in vergroot model, de functie van het ze

bouwend beginsel zien. Zij maken duidelijk, dat syntactische ver-

bindingen, ontberend onderscheidende beteekenisdragers ter

vulling hunner bestanddeelen en gereduceerd tot het onderscheid

van morpheem en grammatische betrekkingen alleen, als zij zich

voeden met slechts één beteekenissubstantie, tot het opbouwen

van zinnen niet toereiken. Een met zijn eigen — etymologisch —

attribuut zich verbindend subject, dat zelf weer zijn eigen — etymo-

logisch — praedicaat ter aanvulling ontvangt is een geleed geheel,

dat, ondanks zijn geleding, niet eenheid van het menigvuldige is,

maar starre eenheid, die vanaf haar eerste bestanddeel niet meer

groeit. Zij staat stil, terwijl de rijging der syntactische bestanddeelen

voortgaat. Eén enkele beteekenis kan niet met behulp der correla-

tieve morphemen van eiken syntactischen bouw een zin tot stand

brengen, die loopt. En toch staan bij den opbouw van den meest

met beteekenis gevulden zin geen andere morphemen dan deze ter

beschikking. Zoo blijkt via de figura etymologica het onvermogen

der overigens wel onderscheiden morphemen en categoriën S, P en

O, om zonder verdere onderscheidingen in het ze vullend materiaal

een verbonden eenheid tot stand te brengen. Niet meer gesteund

door een eveneens in zichzelf geleed materiaal van beteekenissen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen