Wetenschappelijke bijdragen aangeboden door hoogleraren der Vrije Universiteit ter gelegenheid van het vijftigjarig bestaan - pagina 112

D e eenheid der syntaxis 100

zichzelf en bij voorkeur het andere heeft, waarvan het zoekt zich

zoo ver te onderscheiden, dat het nog kan samengaan. Dit tweede,

als toegevoegde, bleek zich wederom bij uitzondering te verhouden

als gelijke (coördinatie), bij voorkeur echter als in ongelijkheid

naast het eerste gestelde, als afhankelijke naast primaire liever dan

als enkel mede-gestelde, welks toevoeging van hem zelf uit wille-

keurig zou wezen en vervangbaar door zijn omgekeerde. Bepaald-

heid, d.i. minstens on-omkeerbaarheid, waarmee de verhouding der

twee belast blijkt, is in hooger vorm een ontvlieden der gelijkheid, als

reeds de herhaling aa kenmerkt. Dit ontvlieden van gelijkheid, dat

uitwendig de eenheid uit de taal weghoudt, is evenwel inwendig

nog eenheid, zich prijsgevend in velerlei, elkander verdringende en

wedijverende bijzonderheden, welker gedrang en onbestendigheid

de eenheid bevroeden doet, waaraan zij ontvallen zijn. De grondige

beweger, die twee-eenheden, zoodra ze in de taal komen, in spiegel-

gestalte tegenover elkander stelt en het roerlooze van hun eenheid

opheft, is de tijd, waaraan de taal, die niet zonder opeen-

volging en scheiding kan, onderworpen is i ) . En deze laat niet toe,

dat het twee-eene als één ook verneembaar wordt.

Nadat de verbinding met tusschenzetsels en naamvalsdis-

tincties geen wezenlijk onderscheid bleek te fundeeren, konden

ook samenstellingen zich voegen onder hetzelfde gezichtpunt.

Tegenover de met morphemen belaste verbindingen bewijzen zij de

ontbeerlijkheid der laatste. Zij vervangen deze als uitwendige een-

heden, waarin enkel de twee-heid der bestanddeelen zichtbaar

wordt.

Een aantal typen van verbinding zijn nu onder één grondvorm

samengebracht. Uiteraard kunnen zij slechts worden ver-eend,

omdat ze ook onderscheiden zijn. De taalkunde besteedt echter

in den regel aan die onderscheiden zulk een aandacht, dat de

eenheid wordt prijsgegeven. De verbrokkelende behandeling der

verschijnselen vindt altijd nieuwe stof. Afgaande op de zekerheid,

steeds verder te kunnen scheiden, geeft zij de eenheid prijs en

neemt de schuld eener onverantwoordelijke menigvuldigheid op zich.

^) vgl. schr. Impliciete functies in de taal, Hummelen, Assen 1928, bl.

3 en vlg.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen