Wetenschappelijke bijdragen aangeboden door hoogleraren der Vrije Universiteit ter gelegenheid van het vijftigjarig bestaan - pagina 215

203 Het nominalisme van Zeno den Stoïcijn

diens gedachten zijn bij allen ondersteld. Doch ook die van

P a n a e t i u s . En het verschil tusschen E p i c t e t u s eenerzijds en

S e n e c a met M a r c u s A u r e l i u s aan den anderen kant dient

men te benaderen vanuit de problematiek der Midden Stoa. W a n t

dan blijkt, dat E p i c t e t u s de volgeling is van P a n a e t i u s , de

beide anderen daarentegen het met P o s i d o n i u s houden.

Doch op een ander punt zijn de laatstgenoemde twee het weer

onderling niet eens. Ook de wortel voor dit verschil is reeds bij

Z e n o op te merken. Deze had immers gepoogd een zuiver acti­

vistische kentheorie te ontwerpen. Zulk een pogen is, gezien de

resultaten der objectiveering die in de kennis voorkomen, hopeloos.

Reeds Z e n o had, gelijk we zagen, bemerkt, dat hier iets wrong ').

Den uitweg dien de leer der attributen bood, durfde hij echter niet op

en C h r y s i p p u s verwierp dezen zelfs uitdrukkelijk ^). W e e r boette

daarmee de monadologie iets van hare strengheid in. Doch dat

viel moeilijk te vermijden: C h r y s i p p u s had immers èn door

z'n onderscheiding tusschen kennis door „empeiria" en kennis

door „analogie" — die van goed en kwaad ^) — èn door z'n

verheldering inzake het verschil van voorloopig en definitief oordeel

voor de kentheorie een eerste plaats in het systeem veroverd en de

zoo nog in aanzien gestegen kennis kon men toch niet als een attribuut

beschouwen! Met de onderstelling van verband tusschen de psyche

en de daemonenwereld sloeg P o s i d o n i u s den weg in naar het

secundaire duahsme. Dat is nog het standpunt van S e n e c a (en,

gewijzigd, van T e r t u l l i a n u s ) . Doch M a r c u s A u r e l i u s vat

éérst dit secundaire dualisme zuiver kentheoretisch op als een

van het hoogste in de psyche en het lager­psychische dat ver­

bonden blijft met het somatische *), en verscherpt het daarna tot

een uithefBng van dat hoogste boven de kosmische wereldorde').

Al blijft dit individualistische „nöeron" iets totaal anders dan de

boven­individucele nous poièticos van den realist A r i s t o t e l e s ,

zonder den invloed van dezen is het verschil tusschen S e n e c a

en M a r c u s A u r e l i u s niet te verklaren.

1) S. V. F., ! 19. 20 en 21.

2) S. V . F., II, 117, 12.

3) S. V . F., II, 28, 18 en 29, 13 en H: III, 17, 29.

*) L i e v e g o e d , a. w., pg. 29.

5) Benz, a. w., pg. 45.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen