Wetenschappelijke bijdragen aangeboden door hoogleraren der Vrije Universiteit ter gelegenheid van het vijftigjarig bestaan - pagina 115

103 Substantief - j - adjectief

tief en adjectief als primair en afgeleid onderscheidt, valt weg, als

ook hier het morpheem tot nul wordt; dit is zoo, wanneer een sub-

stantief zijn eigen bijbehoorend adjectief is en omgekeerd. Dit laat-

ste is in het gesubstantiveerde adjectief bereikt; ook van het eerste,

er nauwelijks van onderscheidbaar, biedt de taal wel voorbeelden.

W a a r een afstand nul adjectief en substantief scheidt, komt de een-

heid in oorsprong uit van beide categoriën. Deze ligt vóór de ver-

binding, waarin het adjectief zijn van hem onderscheiden substan-

tief naast zich heeft.

Aan den attributieven vorm ab = adjectief -\- zijn substantief ligt

wederom die grondigere vorm ten grondslag, welken de taal vliedt.

In oorsprong de herhaling zelf van onderscheidloos op elkaar be-

trokken aa, krijgt die verbinding haar kleinste relief, doordat eenig

morpheem a adjectief en a substantief komt onderscheiden. Maar

ook deze, reeds ietwat gebroken vorm van het verbondene is nog te

strak, dan dat de taal hem verdragen zou. Deze eerste modificatie, die

uit den onhoudbaren grondvorm te voorschijn breekt, is het type

iusta iustitia, honesta honestas.

Zelfs de wijsgeerige taal, die de grondigere verbindingsvormen

minder vliedt dan de gewone taal, aarzelt tegenover de verbinding

van het substantief met zijn adjectief als houdbaar verband ; vgl.

P l o t i n u s Enn. II, 7, 2 : ójoneg ovdè xov alcóva atcóviov.

In het algemeen wijst de strakkere gedachte grondigere verbin-

dingsvormen minder af dan de minder volgehouden dagelijksche

gedachte. Wanneer P l o t i n u s de verbinding zov aimva alóviov

afwijst, geeft hij blijk, deze beproefd te hebben. De dagelijksche

gedachte beproeft zelfs nooit die verbinding ; zij verwerpt ze,

wanneer ze onvoorziens overvallen wordt door de daarin onont-

koombaar treffende gelijkheid (cacophonie).

Voor de strengere gedachte is er in de verbinding aa meer inhoud,

dan de dagelijksche taal door haar vlucht doet bevroeden. Ver van

onmogelijk of ledig, schijnt in de strakke gedachte de verbinding aa

de eenige, die houdbaar is. Het substantief schijnt slechts te kunnen

worden vergezeld door die eigenschap, die niet buiten het ligt en

dit is het adjectief, dat het herhaalt. Voor de strakke gedachte kan

stad niet anders dan stedelijk, homo niet anders dan humanus zijn-

Hoe zou een bepaaldheid, één en dezelfde blijvend, nog anders

bepaald kunnen worden dan door zich zelf ? Deze vraag, die de

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen