Wetenschappelijke bijdragen aangeboden door hoogleraren der Vrije Universiteit ter gelegenheid van het vijftigjarig bestaan - pagina 197

185 Het nominalisme van Zeno den Stoïcijn

overeen als beiden de actieve boven de wet verheven archè

binnen den kosmos zoeken. Bij P l a t o is ze de vormende activi-

teit van den demiurg die de bestaande passiva, den vorm en de

hylè, verbindt, bij A r i s t o t e l e s die van de entelechie, die de

passieve hylè van het ding beheerscht. Bij Z e n o treft men geen

van beide opvattingen aan. W e l is z'n actieve archè een het

ding immanente activiteit. Doch ook de Aristotelische theorie

schijnt hem niet bevredigd te hebben: diens vorm mocht inheemsch

zijn, hij bleef toch de buitenkant der dingen. En dit, iets uiterlijks

te zijn, is eigenlijk allen vorm eigen, krachtens de vroeger aan-

gestipte grondbeteekenis van dit woord. Vandaar waarschijnlijk

dat Z e n o het woord ddog, dat slechts tweemaal bij hem voor-

komt '), niet gebruikt voor wat z. i. de actieve archè is: de vorm

is nóch actief nóch archè. Ook bij E p i c u r u s vond hij intusschen

niet wat hij zocht: reeds het feit dat de leider van den Kèpos de

physisleer afhankelijk stelde van practische doeleinden en slechts voor

het materialisme van D e m o c r i t u s koos, wijl dit hem bevrijdde

van z'n angst voor de goden en voor den dood, toont beter dan

iets de kloof aan die tusschen beide lag. Z o o greep hij terug naar

de physis-opvatting van de latere vertegenwoordigers der oude

Ionische natuurphilosophie en subsumeerde de Xenocratische

gedachte van de ééne goddelijke activiteit aan de theorie der

volgelingen van H e r a c l i t u s . De wereld is een levend voortdurend

in beweging verkeerend vuur. Twee zijden zijn daaraan te onder-

scheiden : de actieve en de passieve, het goddelijke en het onwerk-

zame materiaal ^). Beide — niet alleen het actieve immanente

„demiurgische" ^) — heeten „archai".

Dit wereldvuur nu met z'n twee zijden noemt hij een lichaam ^).

N u zal men de uit systematisch oogpunt noodzakelijke onderschei-

ding van ,.lichaam" en „organisme" ook hier in 't oog dienen te

houden. W e l is waar onderscheidt Z e n o ze allerminst scherp.

Doch eerstens kan men dit alleen opmerken wanneer men zelf

niet in deze fout vervalt. En in de tweede plaats : eerst de jongere

Stoa heeft die twee vereenzelvigd en daarom het noëtische los

») S. V. R, I 55, 8 en 50, U.

ï) S. V. F., 1, 24, 5, 10, 12 en i«.

3) S. V. F., I, 24, 8.

<) S. V. F., I, 25, 37 en 27, IJ.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen