Wetenschappelijke bijdragen aangeboden door hoogleraren der Vrije Universiteit ter gelegenheid van het vijftigjarig bestaan - pagina 206

Het nominalisme van Zeno den Stoïcijn 194

voorstelling, toch ten nauwste in verband met de voorstellings^

elementen (of elementaire voorstellingen) ^) of althans met een

bepaalde groep van deze te zien. Deze opzet, beide tegelijk te

onderscheiden en verbonden tè houden, voert tot een uitgewerkte

criteriologie, hier grootendeels een critcriologie der voorstellings-

wereld, in welke beide — eenigszins in den geest van X e n o -

c r a t e s — een valsch en een waar deel onderscheiden.

Tot zoover gaan Stoa en Kèpos samen. Doch ook niet verder.

W a n t op de punten die nu verder aan de orde moesten komen,

en ook inderdaad kwamen, gaan ze uiteen. De strijd liep over

de volgende punten: het karakter der voorstelling, de verklaring

van het verschil tusschen 't valsche en 't ware in de voorstelling

en die van de verhouding tusschen 't ware bestanddeel in de

voorstelling eenerzijds en de waarneming aan den anderen kant.

E p i c u r u s vatte zoowel buiten- als binnenwereld atomistisch

op; het eerste in de voorstellingswereld is dan ook z.i. een voorstel-

lingsatoom. Het verschil tusschen valsch en waar in deze wereld

is zuiver quantitatief: die voorstellingsatomen welke het straks tot

bestanddeel van waarnemingen zullen brengen, munten slechts in

kracht {èvdQyeia) boven de andere uit. En wat het derde punt

betreft, E p i c u rus was perceptualistisch nominalist: uit die krachtige

voorstcllingsatomen ontstonden z.i. waarnemingen en waarnemings-

oordeelen als passieve door collectie voortgebrachte epiphaeno-

menen.

Geheel anders Z e n o . Ten eerste is werkelijkheid volgens hem

activiteit en spanning. Al komt laatstgenoemde term niet in de

fragmenten voor, wel vindt men er de afwijzing „niet al 't waar-

genomenc is vast", ^) met welke hij zich tegen het atomisme keert,.

dat aan de energetische beschouwing der Stoa van huis uit vreemd

was, gelijk ook wel blijkt uit het bekende feit, dat C l e a n t h e s

zich tegen A r i s t a r c h o s van Samos richtte^) en diens niet-

geocentrisch bewegingsschema als „asebeia" brandmerkte.

Van de spanning is echter de activiteit als leidend beginsel te

onderscheiden. Heel het psychische is actief. En al is — gelijk

') 'k Spreek hier van voorstellingselementen, respectievelijk elemententaire acties,

wijl de nominalist meent, dat het begrip uit saamvoeging van één dezer twee ontstaat.

2) S. V. F., I, 19, 9.

') S. V. F., I, 107, 2.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen