Wetenschappelijke bijdragen aangeboden door hoogleraren der Vrije Universiteit ter gelegenheid van het vijftigjarig bestaan - pagina 207

195 Het nominalis me van Zeno den Stoïcijn

we zagen — niet al het psychische gnotisch,') wel behoort de

kennis tot het paychische en is dus geheel actief. Dat blijkt aller­

eerst uit de woordkeus : voorstelling, toestemming, 't begrijpen,

het voorloopig en volledig oordeelen — voor die alle gebruikt

Z e n o nagenoeg uitsluitend woorden die activiteit aanduiden:

(pavraaia, avyxaTad-eaig, xaralrjy/ig, TtQÓkrjyug en evvoia. Hij kan dan

ook niet anders: want zou zich hier iets voordoen, dat activiteit

miste, dan zou het immers — wijl ook niet hyletisch — naar het

dilemma van de monadologie toch eigenlijk „asoomatos" en dus

niet werkelijk zijn! Dat blijkt wel duidelijk bij z'n omschrijving

van de gedachte — zo ëvvorj/ua — die hij definieert als iets passiefs

— qjdvraajua -~ „dat noch ding noch handeling is". De conse­

quentie zou er toe leiden bij deze totaal gedegradeerde „ideeën" ^)

aan iets onwerkelijks te denken. Doch dat kan deze kentheoreticus

van de activiteit toch niet aan: vandaar, dat er volgt, dat de

gedachte „toch wel iets van ding en handeling heeft" ^)! Der­

halve zijn de eerste bestanddeelen der voorstelling bij hem niet

voorstellingsatomen, doch elementaire voorstellingen.

De kennende activiteit is bovendien niet eencrlei: ze vergt vele

nadere onderscheidingen die den perceptualist ontgaan. De voor­

naamste van deze is die tusschen voorstelling eenerzijds en toestem­

ming met begrijpen aan den anderen kant. W a n t aan haar ligt

ten grondslag het verschil tusschen de elementen warme lucht en

vuur, d.i. dat tusschen dierlijk en menschelijk deel der psyche.

Bespreken wc eerst de voors tellingen, die hij opvat als gebonden

aan veranderingen in de buitenwereld, nader als een indruk in de

ziel (rvTicoaiv èv ytvxfj *)). Met X e n o c r a t e s en E p i c u r u s onder­

scheidt hij op dit terrein het valsche en het ware ^). Doch met

het verschil in kracht dat hij met E p i c u r u s aannam acht hij

hier niet alles gezegd. W a n t ook binnen de ware elementaire

voorstellingen is er nog weer een verschil, nl. tusschen die van

een zieke en die van een gezonde. Dat zal natuurlijk ook E p i c u r u s

niet zijn ontgaan; z'n diaethisch alupia­ideaal staat daar wel borg

>) S. V. F., I, 50, 37 — 51, 5.

') S. V. F., I, 19, 21­28.

^) S. V. F., I, 19, 19—21 en 28—30.

<) S. V. F., I, 17, 24.

5) S. V. F., I, 19, 11.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen