Wetenschappelijke bijdragen aangeboden door hoogleraren der Vrije Universiteit ter gelegenheid van het vijftigjarig bestaan - pagina 202

Het nominalisme van Zeno den Stoïcijn 190

8. Veel minder diep dan de physis-leer graaft — ondanks

den roep welke gewoonlijk over haar gaat — de moraal der

oudste Stoa. Haar grondtendenz is betrekkelijk makkelijk aan te

geven : deze „ethiek" is, evenals die van andere Grieksche scholen,

teleologische innerlijkheidsmoraal: 't doel van 't goede is de

eudaemonie.') Doch wie „moraal" zegt zegt „norm", en dus „wet";

een „doel" echter ligt steeds aan de zijde van het subject. Van-

daar, dat iedere moraal die van een doelstelling uitgaat zich

schuldig maakt aan de vereenzelviging van wet en subject. Het

nominalisme nu verabsoluteerde deze fout, doordat het, na alle

andere vastheid verloren te hebben, aan deze moraal den eisch

stelde absoluut te zijn. Houdt men dit in 't oog, dan is 't verschil

tusschen Epicureeërs en Stoïcijnen makkelijk te typeeren: de eersten

offeren het postulaat op aan de werkelijkheid van 't genot en

hebben alle moeite om hun omgeving duidelijk te maken, dat dit

leven nu heusch naar een norm wordt geleid; de Stoa daaren-

tegen laat het postulaat voor verwerkelijkt doorgaan en wordt

dus ondragelijk hoogmoedig, terwijl ze ondertusschcn in een

splinterige casuistiek telkens aan den inhoud van 't postulaat moet

tornen om zich door den afstand tusschen theorie en practijk

niet geheel belachelijk te maken. Zoo verschilt ze van het Fari-

zeeïsme voornamelijk slechts door 't ontbreken van den religieuzen

schijn. Het rigorisme dat haar tegenstanders haar nahielden, lag

dan ook meest in den toon: in de goederenleer heeft reeds bij

Z e n o de invloed van de Academie (Stil p o en P o l e m o n ) de

ruwheid der Cynici gematigd.

Dat alles leerde Z e n o reeds: 't begin der gerechtigheid is ook

bij hem de bevrediging (omeimai;) der natuur ^); bij 't streven naar

geluk is de deugd, evenals bij S t i 1 p o, zichzelf genoeg, ^) het juiste

(TÓ xarÓQêmjua) — de term is ons bij Z e n o alleen in de vertaling van

C i c e r o (recte facta) bewaard — vindt men alleen bij den goede, *)

die karaktervol, consequent, in overeenstemming met de natuur,')

') E . H o w a l d , Ethik des Altertums, München und Berlin, R. Oldenbourg,

1926, pg. -19—56.

2) S. V. F., I, 46. 4 en 48, 37.

3) S. V. F., I, 46, 33.

*) S. V. F., I, 55, 23.

5) S. V. F., I, 45, 21, 27, 30. 32 en 34.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen