Wetenschappelijke bijdragen aangeboden door hoogleraren der Vrije Universiteit ter gelegenheid van het vijftigjarig bestaan - pagina 199

187 Het nominalisme van Zeno den Stoïcijn

deze volgorde') uit de actieve en passieve archai ^) voortbrengt.

De term voor deze transformatie (tQom^)^) is reeds bij Z e n o te

vinden. Bij deze constructieve transformatie gaat het hoogere

clement telkens ten deele in het naast lagere over: ze heet dan

ook bij C h r y s i p p u s de nederwaartsch-gerichte transformatie*).

— Zullen evenwel dingen ontstaan, dan is méér noodig, n.l. de

vermenging van deze elementen^). In deze vermenging is echter,

gelijk ook bij andere wijsgeeren in de oudheid, meer dan louter

een saamvoeging ondersteld. De niet-anorganische dingen be-

staan immers niet uit aarde en water of uit aarde en water en

lucht: de elementen ondergaan, wanneer ze met elkaar in één ding

voorkomen, ieder voor zich een wijziging {^itxa^olrj) en worden,

eerst zóó, aan elkaar aangepast, met elkander vermengd. Zooals

de aarde door de verbinding met water bij integratie tot organisme

een wijziging ondergaat, blijft ook het water bij mensch en dier

onder den invloed van de warme lucht .— de psyche — niet

zichzelf gelijk, maar wordt bloed. Het individueele ding bestaat

dus z.i. nooit zonder menging van gewijzigde elementen. — Rest

de individualiseering. Zij wordt niet afzonderlijk door Z e n o ge-

noemd, doch is z.i. blijkbaar het werk van het pneuma, dat, als

ident met de verwarming^), als 't warme pneuma^) in alle licha-

melijke individueele dingen de leiding blijft behouden. Het pneuma

is dus bij anorganische dingen de cohaesie-kracht, bij planten de

groei-kracht en bij dier en mensch de van-plaats-bewegende kracht*)

en de mogelijkheid-van-waarneming-biedende ademhaUng'), d.i.

psyche'"). Een mensch bezit dus, evenals een dier, een anorganisch,

een organisch en een psychisch leven. Het laatste verschilt echter

van het dierlijk psychische hierin, dat het niet alleen — evenals

de dieren — over de vijf zintuigen en de voortplantingskracht

•) S. V. F., I, 28, 14-21.

2) S. V . F . , I. 2 4 , 24.

3) S. V. F., I, 28, 17.

*) S. V. F., II, 137, 2.

5) S. V . F., 1, 28, 20 en 33, voorts 29, 3.

6) S. V . F., I, 35, 34.

^) S. V. F., I, 38, 3.

8) S. V . F., I, 38, 8.

9) S. V . F., I, 39, 4.

10) S. V . F . , I, 3 8 , 4, 11, 15, 23, 33.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen