Wetenschappelijke bijdragen aangeboden door hoogleraren der Vrije Universiteit ter gelegenheid van het vijftigjarig bestaan - pagina 208

Het nominalisme van Zeno den St oïcijn 196

voor. Doch dan moest z'n enargeia­theorie hem tot de conclusie

voeren, dat de pseudogewaarwordingen die bij bepaalde ziekten

optreden te zwak zijn om het tot een vereeniging met andere

voorstellingselementen en dus tot waarnemingsbestanddeel te bren­

gen. Geheel anders was de instelling van Z e n o . Ziekte is moreel

indifferent *). Doch ze is niet steeds zwakte van het lager­psychische;

ze ontstaat nl. uit een te veel of te weinig aan warmte ^) en dus van

activiteit in den zieke. Daaruit volgt, dat juist de te actieve

kranke — de overspannene •— niet zelden z'n toestemming geeft

aan elementaire voorstellingen die toch nimmer bestanddeel van

waarneming kunnen worden. De kracht der elementaire voor­

stelling die toestemming mogelijk maakt — avyxata'eTMij ^) is — kan

dus niet verklaren, dat sommige elementaire voorstellingen de moge­

lijkheid van begrijpen openen •— xaxaXrjmixai zijn —. Beide ken­

merken zijn wèl te onderscheiden en eerst wanneer beide aanwezig

zijn en bovendien deze herhaalde elementaire voorstellingen in de

herinnering {fivr]/nr]) als in een schatkamer worden bewaard *), is

begrijpen mogelijk.

Thans kom ik tot de bespreking van t oest emming en begrijpen.

Eerst een enkel woord over de verhouding van deze twee

en de voorstellingen. Telkens weer ontkent men dat Z e n o de

activiteit van laatstgenoemde leert: toestemmen en begrijpen vergen

immers iets dat toegestemd en begrepen wordt! En beheerscht de

kosmologische onderscheiding actief­passief niet het geheel van

Z e n o's gedachtengang ? Inderdaad, wel het geheel. Doch van dat

geheel vormt de psyche juist het actieve deel. En in haar ligt de

kennis. Vandaar, dat hij de verhouding tusschen twee deelen

der kennis z.i. niet kan benaderen met het schema „actief­passief"

in den niet­kentheoretischen zin, zonder een ernstige verwarring te

begaan. Dat hij deze inderdaad beging mag men niet onderstellen,

zonder dit eerst te hebben aangetoond, wat echter tot nog toe

niet geschiedde. Eer is in deze „interpretatie" de verwardheid der

gangbare kentheorie aan 't woord. W a n t Z e n o houdt, al erkent

hij hare gebondenheid aan de buitenwereld, wel degelijk de

1) S. V. F., I, 47. 28.

') S. V. F., I, 37, 14.

5) S. V. F., II, 40, 10.

*) S. V. F., I, 19, 16.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen