Wetenschappelijke bijdragen aangeboden door hoogleraren der Vrije Universiteit ter gelegenheid van het vijftigjarig bestaan - pagina 200

Het nominalisme van Zeno den Stoïcijn 188

beschikt: zijn hègemonikon is ook met denk- en spraakvermogen

toegerust').

Wanneer de mensch volwassen wordt verkrijgt hij een aanra-

kingspunt met het wereldvuur, hij begint dan de wereldrede,

den wereldlogos, de kosmische orde, te doorzien. Dan blijkt het

volledige proces dezer orde in zichzelf gesloten: de constructieve

transformatie wordt nl. gevolgd door een destructieve. Z o o gaan

wanneer een ding ophoudt te bestaan z'n elementen in hoogere over;

wanneer een mensch sterft veranderen dus z'n elementen alle in

den individueelen logos spermatikos. 't Sterven van een mensch

is hier dus niet scheiding tusschen psyche en organisme, noch —

zooals later bij M a r c u s A u r e l i u s — tusschen het noëtische en

het overige ^); evenmin is 't een weggenomen worden uit den

kosmischen samenhang — als bij P a n a e t i u s —: het is transfor-

matie van 't lagere en meer uiterlijke in 't hoogere en innerlijke,

o.a. van 't organische in 't psychische ^). 't Laatstgenoemde blijft

daarna bestaan; soms houdt het zich afgezonderd, meestal echter

transformeert het zich gedeeltelijk opnieuw in andere elementen^).

Dat alles vindt plaats in ééne wereldperiode. Beëindigt een wereld-

brand zulk een tijdvak, dan vindt de destructieve transformatie

bij al het bestaande plaats, waarna de individueele psychische

levens opgaan in het wereldvuur, waardoor ook de divergentie

is opgeheven. Het inzicht nu, dat dit proces in zichzelf afgesloten

is, voert tot de conclusie dat alles geschiedt met pronoia '), het

voornaamste motief in de Stoische theodicee.

De overgang naar dit onderwerp is allerminst gezocht: ook de

theologie van Z e n o dient — evenals die van E p i c u r u s —

behandeld onder de phyisleer. W a n t het goddelijke behoort h. i.

tot den kosmos. Doch terwijl het bij E p i c u r u s iets individueels

is, evenals al 't andere ontstaan uit de verbinding van atomen, is

het goddelijke bij Z e n o het pneumatische in alles. En de wet van

dit pseudo-goddelijk leven is het ééne proces dat dit pneuma door-

1) S. V. F., I, 39, 21, 24.

^ E r n s t B e n z , Das Todesproblem in der stoischen Philosophie, Stuttgart,

W . Kohlhammer, 1929, pg. 45.

') B e n z , a. w., pg. 1 —12.

^) S. V . F., I, 40, 7.

5) S. V. F., I. 41, 24.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen