Wetenschappelijke bijdragen aangeboden door hoogleraren der Vrije Universiteit ter gelegenheid van het vijftigjarig bestaan - pagina 210

Het nominalisme van Zeno den Stoïcijn 198

gestemde elementaire voorstellingen die voor katalèpsis in aanmerking

komen? Men weet, dat lateren de negatieve respectievelijk posi­

tieve beantwoording van deze vraag afhankelijk achtten van het

al of niet aanwezig zijn van eenig beletsel (evotrj^a) in een

elementaire voorstelling voor verbinding met andere ^). Het schijnt

echter, dat eerst de cïitiek der sceptici de aandacht der Stoa

op deze bezwaren vestigde: in de fragmenten van Z e n o vindt

men althans van die beletselen­theorie nog niets.

Overziet men deze leer omtrent het begrip, dan blijkt ze ook

in een ander opzicht niet af. De onderscheiding van goed en

kwaad (in casu 1 e van waar en valsch, 2e — binnen het ware —

van ziek en gezond) speelt in haar immers via de ziekteleer wel

een voorname rol; de kentheorie van Z e n o echter mist, voorzoover

ons bekend, wellicht een met deze onderscheiding correlaat deel:

misschien^) heeft eerst C h r y s i p p u s voor de kennis van goed

en kwaad een eigen ontstaanswijze gepostuleerd^).

Daarentegen mag aan Z e n o een andere eer niet onthou­

den: hij was, voorzoover ons bekend, de eerste, die de begrips­

theorie der waarneming uitwerkte voor die richting binnen het

nominalisme, die zich als conceptaalistische scherp afteekent tegen­

over haar perceptualistische tegenstandster. Het karakteristieke van

eerstgenoemde school is dat ze hare onderscheiding van twee

uit van het dilemma „actief of passief?" zonder nader praeciseering. Zie U e b e r

w e g — P r a e c h t e r ' ^ . I, 1926, pg. 4 1 6 ^ 4 1 7 . De voorstanders van de actieve

opvatting vertalen „katalèptikè" door „pakkend". Zij denken soms — zoo ook

P r a e c h t e r — niet alleen aan de intra­individueele verhouding van elementaire

voorstelling en begrip, maar ook nog aan die van elementaire voorstelling en

buitenwereld. Dit is in ieder geval overbodig ; laatstgenoemd verband bestaat inder­

daad, doch niet alleen hier: het komt ook voor bij zulke voorstellingselementen

die alleen voor toestemming en niet voor begrijpen in aanmerking komen, m.a.w.

bij alle ware voorstellingselementen. En al is dit verband bij de phantasia katalèptikè

ongetwijfeld anders dan bij de overige ware voorstellingselementen (S. V . F., I,

17, 27, 18, i) in 't woord „katalèptikè" ligt noch dit verband noch dit verschil

uitgedrukt.

') S e x t u s E m p i r i c u s , adv.'math. VII,i253, aangehaald bij P r a e c h t e r , t.a.p..

2) 'k Moet hier nl. wegens tijdgebrek onbeslist laten de vraag of het éfupvirat

, . . ipavraauav in I, 40. 37 op deze kennis ziet. In ieder geval vertale men iiicpvixac

door ..ingezaaid" en niet door ..ingeboren" — vgl. het verschil tusschen cognitie

insita en innata.

') S. V . F., III, 17, 14 in verband met 17,29. Z i e o o k S a n d b a c h , a. a r t , pg. 49.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen