I. Naar aanleiding van het onderwijs-debat in de Kamer. - pagina 43

11

Op dien we» lag derhalve inkrimping van het Staatsmonopolie, naar gelang het bijzonder onderwijs de wieken breeder uitsloeg en bleek aan de eischeu door degelijke volksontwikkeling gesteld, kunnen voldoen. Toch slaat men den tegenovergestelden weg in en acht zich geroepen om, ondanks de verrassende ontwikkeling, waartoe het bij-

te

.

zonder onderwijs geraakte, het Staatsmonopolie uit te breiden en van het verschil tusschen Vrije school of Staatsschool de levensquaestie voor ons nationaal bestaan te maken. Dat is en blijft een rechtsomkeert zoo stuitend en handtastelijk, als zelden op politiek terrein gezien werd, althans indien men de Liberalen vast mag houden aan het door henzelven, met name door Thorbecke en evenzeer door Jonckbloet, gepredikte stelsel. En of nu de grootere organen der Liberale partij al goed vinden op den stelligsten toon te verzekeren, dat van een rechtsomkeert hunnerzijds geen sprake ia, dit verandert aan do feiten niet met al. Het program dat ze nu op den voorgrond plaatsen, gaat uit van een ander stelsel, dat met het vroeger door hen beleden stelsel in Ignrechten strijd geraakt. Niettemin bestaat er bij ons geen de minste twijfel, of deze organen zijn by hun pertinente verklaring volkomen ter goeder trouw, al geven ze ook blijk van een minder goed geheugen, of wil men, van minder goede dialectiek. Sinds jaren reeds was de overeenstemming tusschen Thorbecke en de dusgenaamd Liberale partij slechts schijnbaar. Twee zeer uiteenloopende staatkundige groepen waren het, die door Thorbecke's ijzeren wilskracht in schijn tot ééne staatkundige partij

De

werden saamgeklemd.

en waarheid Liberaal w. z. ze zocht de Staatsbemoeiing te beperken, de individueele veerkracht in de maatschappij op te wekken, en aan iedere richting en elk streven in die maatschappij een onzijdig terrein te bieden. We vragen nu niet, of de politieke leden dezer groep onveranderlijk aan dit stelsel getrouw bleven. Eer vermoeden we, dat er grond bestaat voor het tegendeel. Maar dit staat vast gevraagd zijn

;

oudste dezer groepen wilde inderdaad

d.

:

naar hun politieke geloofsbelijdenis, gaven ze dit als hun stelsel. Zeer onderscheiden hiervan was een andere gfoep, die terecht inzag, dat men met dit lai-oser-aller er nooit in slagen zou, den geest der natie van oude vooroordeelen (zoo als o. a. baar Christelijk geloof) los te maken, ea dat een meer aanbevelenswaardige weg veeleer zijn zou: 1. door een kunstig uitgedacht kiesstelsel zich meester te maken van de macht om aan het land de wet te stellen, en 2. was die macht eenmaal veroverd, door uitbreiding van Staats-bemoeiing, de richting te beheerschen, waarin ons volk zich ontwikkelen zou. Ook bij zoo sterk sprekend verschil wist men niettemin de schijnbare overeenstemming te redden, doordien de laatsten toegaven, dat, ware het eenmaal gelukt de natie in dien geest tot behoor-

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen