Logos en ratio : beider verhouding in de geschiedenis der Westersche kentheorie - pagina 51

50 het pleit dan ook niet voor de goddelijkheid van het proces waarvan Heg e I spreekt, dat het hem als profeet koos' Eindelijk: de taal heeft een verwijzingsmoment, het begrip ook, ja zelfs stemmen beide alleen daarin overeen. Reeds bij de bespreking van het nominalisme 99) bleek hoe gevaarlijk het is de twee verwijzingen te verwarren. Want de taal leent haar tong zoowel ter mededeeling van het begrip als van het pseudobegrip ; ze werkt mede evenzeer ter publiceering van echte kennis als van een dwalende meening. Daarom levert de taal geen waarborg voor waarheidsbezit. Wie geen ander criterium heeft doet goed met Kr a ty los te zwijgen. Spreekt hij toch, dan mist z'n woord wellicht niet de suggereerende kracht - vele sceptici waren en zijn uitmuntende redenaars - maar wat hij anderen bijbrengt is één van beide: Of twijfel, die 't eigen hart verscheurt, of enthousiasme, dat buiten staat stelt de sceptische consequenties te trekken waartoe de leer der labiele waarheid voeren moet. Heg e I was allerminst een twijfelaar: hoog gingen de golven van het enthousiasme door hem gewekt. Maar de sceptische stemming der aan het natuuronderzoek georiënteerde empirici van het midden der vorige eeuw getuigt al even duidelijk van de onmacht der dialectiek de oplossing der hier aan de orde zijnde problemen voor te bereiden als de weinig ter zake doende blijdschap der romantische school. Doch al verwierp men al spoedig weer het al te nauw verband tusschen taal en oordeel, dat van oordeel en begrip bleef - op één gunstige uitzondering na, op welke 'k dadelijk terugkom - over heel de lijn gehandhaafd. j. St. Mi 11, die alle kennis opvat als waarneming en de nivelleerende omwerking daarvan door de unifying ideas van den geest, die spreekt van permanent possibilities of sensation zonder te onderscheiden wat mogelijk is en mogelijk maakt, die, om maar aan het solipsisme te ontkomen, onderstelt, dat 's naasten lichaam een object is der physica, mag 'k met z'n associatieve inductie 100) wel voorbijgaan. De scherpste critiek op Heg e I leverde in dezen tijd T ren del e n b u r g in z'n Logische UnterslIchllngen 1 01), in welke hij de Aristotelische leer omtrent de verbinding van begrip en waarneming eener- en omtrent de verhouding van oordeel en begrip andererzijds verdedigde. Z'n leerling Fr. Ueberweg stond weer veel sympathieker tegenover Hegel, althans in de periode tijdens welke hij z'n System der Logik ontwierp. Las s 0 n deelde tenminste mede, dat hij zich destijds de ontologie zóó dacht, dat aan het zijn van tijd, ruimte, kracht en substantie de waarneming, aan het voor-zich-zijn van individu, soort, wezen en verschijning de aanschouwing met het begrip en aan het samen-zijn van relatie, causaliteit en doel het oordeel en de sluitrede beantwoordt 102). Z'n wonderlijke maar de dwaasheid van het semi-idealisme eerlijk toonende denkbeelden op psychologisch terrein - hij spreekt van een ruimte in welke zich onze voorstellingen vormen, die zelve ook uitgebreid, in het lichaam de representanten zijn van de wereld der verschijningen! - houden hem

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen