Twee-en-dertigste Jaarverslag van de Vereeniging voor Hooger Onderwijs op Gereformeerde Grondslag - pagina 50

XLVIII

behoeften, die de natuuronderzoefcer gewoon is metaphysisch te noemen.'.' Dit woord van den gïooten leerling van Helmholtz is, m. i., volkomen j u i s t ; men kan zich van algemeene eischen, die in het diepste wezen van den menschelijken geest hunnen gTond hebben, niet afmalcen, door ze uit te sluiten van het min of meer willekeurig omschreven gebied der wetenschap, 'tzij natuur-, 'tzij geestesTvot/tuschap. Vloeien uit deze eischen zekere heuristische beginselen voort, d a n zal men die bij het wetenschappelijk onderzoek moeten volgen. Dat spreekt, naar ik meen, ook Wundt uit in de volgende woorden: „La^at het zoo zijn, d a t d e menschelijke geest, door zijn streven om op de kennis vooruit te loopen, de grooitste moeilijkheden zich zelf schept, — het belang bij de beantwoording der vraag naar d e n o o r s p r o n g en h e t w e z e n d e r d i n g e n is zóó ontzaglijk groot, idat iedere tijd daarmede klaar moet zien te komen.''^) Zoo is het inderdaad,, gelijk de ervaring het telkens weder leert. Onzie geest verlangt een a n t w o o r d ' o p de vraag: wat is de n a t u u r en vanwaar is h a a r oorsprong'? Hij verwacht d a t ni^t van waarneming en analytisch onderzoek, die het trouwens naar hunnen aard nooit volledig kurm.en geven; zij leiden ons van h e t heden naar h e t verleden, van de oppervlakte naar het inwendige, maar moeten ten laatste blijven staan voor het ondoorgrondelijke; h e t eerste begin en het diepste wezen s;ijn onnaspeurbaar voor de wetenschap. Maar wie in stille aandacht luistert naar hetgeen de dingen in d e natuui- tot hem spreken, die hoort, naar het schoone woord van Augustinus, hen allen zeggen: „Niet wij zelven hebben ons gemaakt, maar Hij heeft ons gemaakt, die blijft tot in eeuwigheid.'' Laat h e t luisteren naar die stem der natuur, zooals velen beweren, niet zijn de zaak der wetenschap in h e t afgetrokfcene, het is in elk geval den mensch gegeven, . dus ook den man der wetenschap, h a a r t e vernemen, naar h a a r te luisteren, door h a a r zich te laten lelden; iiit naam der wetenschap h a a r het zwijgen opleg:gen, kan en mag hij niet. Z^n nu, naar ik meen t e hebben aangetoond, zekere algemeenle beginselen niet het resultaat van h e t wetenschappelijk onderzoek, maar veeleer h e t postulaat daaxvan, en kan het daarom in naam der wetenschap niet worden gewraakt, wanneer eene inrichting van hooger onderwijs verklaart te staan op den grondslag van bepaalde algemeene beginselen, laat mij thans nader mogen bespreken, welke Grereformeerde beginselen bq' 1) Logik II, blz. 270.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen