Twee-en-dertigste Jaarverslag van de Vereeniging voor Hooger Onderwijs op Gereformeerde Grondslag - pagina 49

ÏLVII

blijkt, d a t zij heenwij'zen op de bereiking van een doel, worden d a n verklaard naar anjaloigie van die, bij welke dat, naar h u n oordeel, duidelijk in b e t oog springt. Er is een oorzakelijk verband tusscben de verscbijnselen, er zijn middelen, die van b e t eene t o t bet andere leiden, maar bet gebeele prooes zoowel als zijne deelen worden b e b e e r s c b t d o o r b e t d o e l . De theologische beschouwing erkent dus weleen causaal verband, maar stelt dit afhankelijk van b e t te bereiken einddoel; de mechanische beschouwing ontkent van meet af aan de werking van doeleinden in de opeenvolgende verscbijnselen in b e t leven der natuur. Op deze en dergelijke beginselen berust de wetenschap der n a t u u r ; op de juistheid of onjuistheid ervan behoef ik thans niet in te gaan, Idaar ik slechts h a d a a n te toonen, d a t inderdaad wetenschap kan rusten op en wetenschappelijk onderzoek geleid worden door algemeene beginselen, die geen resultaat van dat onderzoek zijn. De boogleeraar, die optreedt in eene faculteit der wis- en natuurkunde, is natuurlijk niet iemand, die ten opzichte der grondbeginselen nog eene keuze motet doen; men mag aannemen, dat hi] die in den loop der studiejaren, welke achter hem Jiggen, gedaan beeft en thans op grond daarvan zijn onderwijs inricht. Natuurlijk wil d a t niet zeggen, diit hij verder naar de juistheid dier beginselen geen onderzoek meer doet, de strekking en de consequenties ervan niet meer overweegt, de antithese met dö tegengestelde beginselen niet doordenkt.. Maaj- dit ligt er wèl in opgesloten, d a t bij eene overtuiging bezit aangaande de heuristische principia zijner wetens-.nap en dienovereenkomstig zijn onderwijs en zijn onderzoek als zijne levenstaak uitvoert. Wie op het gebied der wetenschap niet met opzet aan de oppervlakte wil blijven, kan niet nalaten, h a a r verband met de groote problemen des levens na te gaan, kan niet tevreden zijn met de nuchtere redeneering, dat deze vraagstukken niet tot het gebied der natuur wetens cha.p, maar t o t 'dat der philosopbie, in 't bijzonder der metapb^sica bebooren. De menschenziel blijft in h a a r wezen altijd dezelfde, zoekt altijd weer antwoord op vragen, welker beantwoording reeds zoo dikwijls teleurgesteld beeft. Ik beroep mij nog eens op een woord van den grooten natuurkundige Heinrich Hertz, den vroeg gestorven geleerde, wiens naam nog steeds genoemd wordt wanneer er sprake is van h e t zoo wonderlijk telegraph e eren zonder 'draad. „Geene bedenking," zegt hij, „die, boe dan oo'k, indruk maakt op onzen geest, kan 'daardoor opgelost worden, d a t m'en baar als metapb3'-sisch a a n d u i d t ; iedere denkende geest beeft als zoodanig

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen