Het woord, zijn oorsprong en zijne uitlegging - pagina 29
Rede gehouden bij de overdracht van het Rectoraat aan de Vrije Universiteit
23
spreekt. En hij, aan wien de gedachte wordt medegedeeld, vindt daarin niets vreemds. Vandaar het spreekwoord, dat bij vele volken gevonden wordt: „een goed verstaander heeft maar een half woord noodig"; deze bouwt dus niet de gedachte op uit de voorstellingen of begrippen, die haar volledig zouden moeten uitdrukken; hij stelt terstond het geheel in de plaats van een enkel symbool. Ditzelfde is ook de oorzaak van het te vlug generaliseeren, waaraan de niet geoefende denker zich het meest schuldig maakt; deze denkfout bestaat in den grond niet hierin, dat te snel uit eenige bijzondere voorstellingen eene algemeene wordt afgeleid, maar daarin, dat de algemeene voorstelling, die men heeft, niet voldoende wordt bepaald en geanalyseerd, waardoor men
ten
onrechte
meent, dat de bijzondere voorstellingen
en de algemeene elkander dekken. Het is bekend genoeg, dat de inductie ten slotte berust op deductie.
Het
algemeene
heeft zijnen grond in ons denken, niet in de dingen op zich zelf. Het woord heeft dus, zooals ik meen getoond te hebben, zijnen oorsprong in de gedachte, doch is niet één met haar. Beide ontwikkelen zich organisch, zoodat de deelen voortkomen uit het geheel, en het algemeene voorafgaat aan het bijzondere. De gedachte is eerder dan de uit haar geïsoleerde voorstelling; het woord-als-zin is eerder dan het daaruit afgezonderde woord als-rededeel. Gedachte en woord-als-zin
worden als geheel
uiteen gelegd in voorstelling en woord, als deelen. De functie van het woord-in-bijzonderen-zin, het enkele woord, wordt door deze beschouwing geenszins als van geringer beteekenis geacht; zij legt er alleen den nadruk op dat het deze functie verricht in het verband van den zin.
Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt
voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen,
vragen, informatie: contact.
Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing.
Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this
database. Terms of use.
Bekijk de hele uitgave van dinsdag 20 oktober 1908
Rectorale redes | 84 Pagina's
![Het woord, zijn oorsprong en zijne uitlegging - pagina 29](https://geheugenvandevu.digibron.nl/images/generated/rectorale-redes/het-woord-zijn-oorsprong-en-zijne-uitlegging/1908/10/20/1-thumbnail.jpg)
Bekijk de hele uitgave van dinsdag 20 oktober 1908
Rectorale redes | 84 Pagina's